Người có uy tín trong cộng đồng dân tộc thiểu số: Vai trò, tiêu chí và quy định mới nhất

Người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) luôn đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và phát huy bản sắc văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự, đồng thời là cầu nối quan trọng giữa cấp ủy, chính quyền với Nhân dân. Họ là những cá nhân tiêu biểu được cộng đồng tôn trọng, có tiếng nói quyết định và khả năng quy tụ, vận động bà con chấp hành tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trước đây, chính sách đối với người có uy tín được điều chỉnh bởi Quyết định 12/2018/QĐ-TTg và văn bản sửa đổi Quyết định 28/2023/QĐ-TTg. Nhằm hoàn thiện thể chế phù hợp với Nghị định 05/2011/NĐ-CP về công tác dân tộc và Nghị định 127/2024/NĐ-CP, Chính phủ đã ban hành Nghị định 307/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 20/9/2026 với nhiều quy định mới mang tính đột phá.

Mỗi thôn của đồng bào dân tộc thiểu số được công nhận bao nhiêu người có uy tín theo quy định mới?

Căn cứ theo quy định tại Điều 6 Nghị định 307/2026/NĐ-CP, số lượng người có uy tín tại mỗi thôn bản được xác định rõ ràng thành hai nhóm trường hợp cụ thể:

1. Quy định chung đối với các thôn thông thường

Theo khoản 1 Điều 6 Nghị định 307/2026/NĐ-CP, mỗi thôn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số hoặc thôn của xã, phường, đặc khu (sau đây gọi chung là xã) thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số được lựa chọn, công nhận 01 người có uy tín.

Việc mỗi thôn chỉ công nhận một người có uy tín nhằm bảo đảm tính đại diện tập trung, rõ ràng về thẩm quyền, trách nhiệm và tạo điều kiện thuận lợi nhất để chính quyền địa phương triển khai kịp thời các chế độ, chính sách hỗ trợ, bồi dưỡng kiến thức pháp luật và cung cấp thông tin cần thiết.

2. Quy định đối với thôn thành lập mới do sắp xếp, sáp nhập

Nhằm giải quyết bài toán thực tiễn khi triển khai chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính và tinh gọn bộ máy cơ sở theo tinh thần Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, khoản 2 Điều 6 Nghị định 307/2026/NĐ-CP đã đưa ra cơ chế linh hoạt:

• Đối với thôn thành lập mới do sắp xếp, sáp nhập các thôn từ ngày 26 tháng 5 năm 2026, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã tùy theo tình hình thực tế, quyết định số lượng người có uy tín của thôn mới.
• Tuy nhiên, số lượng này không được vượt quá tổng số người có uy tín của các thôn trước khi sáp nhập.

Quy định linh hoạt này giúp các địa bàn sau sáp nhập không bị xáo trộn về mặt tâm lý xã hội và quản lý cộng đồng, tôn trọng vai trò của những cá nhân uy tín đang sẵn có tại từng cụm dân cư trước đó, đồng thời đảm bảo không làm phát sinh thêm định biên ngoài quy định.

Ai có thẩm quyền công nhận và đánh giá người có uy tín?

Vấn đề phân cấp thẩm quyền đã được luật hóa mạch lạc tại Điều 7 Nghị định 307/2026/NĐ-CP. Theo đó:

• Thẩm quyền quyết định: Theo khoản 1 Điều 7 Nghị định 307/2026/NĐ-CP, việc công nhận, đưa ra khỏi danh sách và thay thế, bổ sung người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số thuộc thẩm quyền của Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã.
• Trách nhiệm rà soát định kỳ: Theo khoản 2 Điều 7 Nghị định 307/2026/NĐ-CP, hằng năm, Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm chỉ đạo rà soát, đánh giá người có uy tín theo các tiêu chí quy định tại Điều 4 Nghị định 307/2026/NĐ-CP.

Việc giao toàn quyền thẩm định, công nhận cho người đứng đầu UBND cấp xã tạo sự chủ động, sát sao với tình hình thực tiễn thôn bản, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính thay vì phải trình lên cấp huyện phê duyệt như các giai đoạn trước.

Tiêu chí lựa chọn người có uy tín gồm những điều kiện gì?

Cá nhân được cộng đồng tín nhiệm bầu chọn phải đáp ứng đầy đủ 05 tiêu chí chuẩn mực theo Điều 4 Nghị định 307/2026/NĐ-CP:

1. Là công dân Việt Nam, không phân biệt tôn giáo, giới tính, cư trú tại địa phương; trong đó ưu tiên người dân tộc thiểu số.
2. Bản thân và gia đình gương mẫu chấp hành tốt chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.
3. Là người tiêu biểu, có nhiều đóng góp tích cực trong các phong trào thi đua yêu nước, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, bảo vệ an ninh trật tự và giữ gìn khối đại đoàn kết dân tộc.
4. Hiểu biết sâu sắc về văn hóa truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp của địa phương; có mối liên hệ mật thiết, gắn bó trong dòng họ, dân tộc và cộng đồng dân cư.
5. Có khả năng quy tụ, tập hợp, tuyên truyền, vận động Nhân dân; được người dân trong thôn bản tin tưởng, tín nhiệm, đồng thuận nghe và làm theo.

Trường hợp nào người có uy tín bị đưa ra khỏi danh sách công nhận?

Để đảm bảo uy tín và tính gương mẫu của đội ngũ này, điểm a khoản 2 Điều 8 Nghị định 307/2026/NĐ-CP đã quy định rõ 05 trường hợp buộc phải đưa ra khỏi danh sách người có uy tín:

• Người có uy tín qua đời (chết).
• Người có uy tín đã chuyển nơi khác sinh sống; hoặc do điều kiện sức khỏe suy giảm, tự nguyện có đơn xin rút khỏi danh sách bằng văn bản.
• Người có uy tín vi phạm pháp luật: Bị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định tạm giữ, bắt giữ, khám xét khẩn cấp, khởi tố bị can hoặc đã có bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Tòa án nhân dân.
• Người có uy tín bị mất năng lực hành vi dân sự; gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự theo quy định của pháp luật dân sự.
• Người có uy tín bị giảm sút uy tín trong cộng đồng, không còn đáp ứng đủ các tiêu chí quy định tại Điều 4 Nghị định 307/2026/NĐ-CP.

Quy trình, thủ tục đưa ra khỏi danh sách và bầu thay thế, bổ sung

Trình tự thực hiện thủ tục đưa ra khỏi danh sách và kiện toàn thay thế được quy định cụ thể tại điểm b khoản 2 Điều 8 Nghị định 307/2026/NĐ-CP theo các bước chặt chẽ:

• Bước 1 - Đề nghị từ thôn: Đối với trường hợp người có uy tín chết hoặc chuyển nơi ở khác, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn lập văn bản đề nghị gửi trực tiếp UBND cấp xã. Đối với các trường hợp còn lại, Trưởng Ban công tác Mặt trận thôn chủ trì cuộc họp liên tịch (gồm Chi ủy, chính quyền, Ban công tác Mặt trận, đoàn thể và đại diện hộ dân), tiến hành biểu quyết và lập biên bản đề nghị gửi UBND cấp xã.
• Bước 2 - Xem xét, ban hành quyết định: Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị hợp lệ, Chủ tịch UBND cấp xã xem xét và ban hành quyết định đưa ra khỏi danh sách người có uy tín.
• Bước 3 - Kiện toàn thay thế: Sau khi đưa ra khỏi danh sách, Chủ tịch UBND cấp xã chỉ đạo thôn tiến hành quy trình bầu bổ sung, thay thế theo đúng quy định tại khoản 1 Điều 8 Nghị định 307/2026/NĐ-CP, tổ chức niêm yết công khai tại thôn và báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về công tác dân tộc, tín ngưỡng cấp tỉnh để theo dõi.

Lời kết

Các quy định chặt chẽ, cụ thể tại Nghị định 307/2026/NĐ-CP đã hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo sự thống nhất và minh bạch trong công tác lựa chọn, công nhận và quản lý đội ngũ người có uy tín. Đây là cơ sở then chốt nhằm phát huy tối đa vai trò của các hạt nhân gương mẫu, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và thúc đẩy sự phát triển toàn diện, bền vững tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số trên khắp cả nước.