Luật Giáo dục đại học 2025 ra đời đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nước nhà. Không chỉ dừng lại ở việc kế thừa những giá trị cốt lõi, văn bản mới này còn đưa ra những quy định mang tính đột phá, thích ứng với kỷ nguyên số và yêu cầu hội nhập quốc tế sâu rộng.

Luật Giáo dục đại học 2025 mở ra chương mới cho sự phát triển của các trường đại học (ảnh minh họa)

1. Tự chủ gắn với cơ chế tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình

Một trong những thay đổi căn bản nhất tại Luật Giáo dục đại học 2012 chính là việc mở rộng khung khái niệm về quyền tự chủ. Theo quy định mới, quyền tự chủ không còn bó hẹp trong việc tự xác định mục tiêu mà tập trung mạnh mẽ vào việc chủ động quyết định các lĩnh vực chuyên môn, học thuật, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế.

2. Quyền tự chủ là quyền được chủ động quyết định gắn với trách nhiệm giải trình theo quy định của pháp luật về chuyên môn học thuật, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, cơ cấu tổ chức, nhân sự, tài chính và những hoạt động giáo dục đại học khác.

Sự thay đổi này so với khoản 11 Điều 4 Luật Giáo dục đại học 2012 cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ "cho phép" sang "tự quyết gắn với trách nhiệm". Các cơ sở giáo dục đại học giờ đây được trao quyền tự chủ rộng rãi, trừ các ngành đặc thù như đào tạo giáo viên, quốc phòng và an ninh.

2. Ứng dụng công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (AI)

Lần đầu tiên, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo được luật hóa một cách rõ nét. Điều 10 của Luật mới cho phép các trường chủ động triển khai AI trong quản lý và đào tạo, nhưng phải đảm bảo tuyệt đối an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu người học.

Ứng dụng công nghệ hiện đại là xu thế tất yếu trong giáo dục đại học (ảnh minh họa)

Quy định này khuyến khích sự bắt tay giữa nhà trường và các doanh nghiệp công nghệ, viện nghiên cứu để bồi dưỡng năng lực số cho cả giảng viên và sinh viên, tạo ra môi trường học tập hiện đại, tiệm cận với tiêu chuẩn thế giới.

3. Xác lập nguyên tắc hoạt động giáo dục đại học thống nhất

Luật Giáo dục đại học 2025 bổ sung các nguyên tắc hoạt động mang tính nền tảng, nhấn mạnh vào liêm chính học thuật và trách nhiệm đối với cộng đồng. Điều này giúp ngăn chặn các biểu hiện tiêu cực trong nghiên cứu và đào tạo, đồng thời thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh dựa trên chất lượng thực tế.

4. Đa dạng hóa phương thức đào tạo và Mô hình đại học số

Thay vì chỉ tập trung vào các hình thức truyền thống, Điều 26 của Luật mới ghi nhận mô hình giáo dục đại học số. Đây là nền tảng cho phép kết nối tài nguyên mở, không giới hạn không gian và thời gian, giúp người học có thể tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi.

5. Mở rộng đối tượng cơ sở giáo dục đại học

Phạm vi điều chỉnh của Luật đã được mở rộng đến các viện nghiên cứu, trường bồi dưỡng và các học viện có đào tạo trình độ đại học, sau đại học. Việc đưa các đối tượng này vào khuôn khổ pháp lý chung giúp Nhà nước quản lý thống nhất và kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu ra của nguồn nhân lực trình độ cao.

6. Kiện toàn bộ máy quản trị: Hội đồng trường và Hiệu trưởng

Luật mới làm rõ vai trò của Hội đồng trường là cơ quan quyền lực cao nhất trong trường đại học. Thẩm quyền bổ nhiệm, bãi miễn Hiệu trưởng được trao cho Hội đồng trường, tạo ra cơ chế kiểm soát quyền lực minh bạch. Hiệu trưởng không chỉ là người đại diện pháp luật mà còn là chủ tài khoản, chịu trách nhiệm trực tiếp về mọi hoạt động vận hành của cơ sở.

Tóm lại, những điểm mới của Luật Giáo dục đại học 2025 không chỉ tháo gỡ những nút thắt về cơ chế mà còn tạo động lực mạnh mẽ để các trường đại học Việt Nam tự tin vươn tầm quốc tế.