Thị trường đấu thầu Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lớn khi Luật số 90/2025/QH15 chính thức được ban hành, sửa đổi bổ sung nhiều điều khoản quan trọng của Luật Đấu thầu 2023. Những điều chỉnh này không chỉ nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục mà còn mở ra cơ hội vàng cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

1. Cú hích cho hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo

Một trong những điểm sáng nhất của quy định mới chính là việc mở rộng đối tượng hưởng ưu đãi. Theo điểm a khoản 7 Điều 1 Luật số 90/2025/QH15, danh sách các thực thể được ưu tiên trong lựa chọn nhà thầu đã được nối dài đáng kể.

Thay vì chỉ bó hẹp ở "doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo" như tại Điều 10 Luật Đấu thầu 2023, giờ đây các cá nhân khởi nghiệp, trung tâm đổi mới sáng tạo, và cả các tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp cũng được đưa vào tầm ngắm ưu đãi. Điều này thể hiện quyết tâm của Nhà nước trong việc biến khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng chính.

2. Nới lỏng điều kiện ưu đãi lao động: Thực chất và linh hoạt

Trước đây, để được hưởng ưu đãi, doanh nghiệp phải đáp ứng những con số khắt khe về tỷ lệ lao động nữ, thương binh hay người khuyết tật (thường là ≥ 25%). Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2025, rào cản định lượng này đã được gỡ bỏ. Chỉ cần nhà thầu có sử dụng các đối tượng lao động đặc thù này là đã có cơ hội tiếp cận chính sách ưu đãi, giúp doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc thực hiện trách nhiệm xã hội gắn liền với quyền lợi kinh tế.

3. Hủy thầu và những tình huống bất khả kháng mới

Luật mới đã bổ sung thêm các căn cứ hủy thầu để phù hợp với thực tiễn sắp xếp bộ máy hành chính. Cụ thể, khi có sự thay đổi về mục tiêu, phạm vi mua sắm do sắp xếp đơn vị hành chính hoặc các trường hợp bất khả kháng làm thay đổi khối lượng công việc, chủ đầu tư có quyền hủy thầu. Đây là quy định cần thiết để đảm bảo nguồn ngân sách được sử dụng đúng mục đích trong bối cảnh cải cách thể chế mạnh mẽ.

4. Lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt

Đối với các dự án có yêu cầu đặc thù về quốc phòng, an ninh hoặc lợi ích quốc gia mà không thể đấu thầu rộng rãi, khoan 21 Điều 1 Luật số 90/2025/QH15 cho phép áp dụng cơ chế lựa chọn nhà đầu tư đặc biệt. Điều này giúp đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm mà vẫn đảm bảo tính pháp lý chặt chẽ.

5. Chào hàng cạnh tranh: Trao quyền cho Chính phủ

Thay vì quy định cứng mức giá gói thầu dưới 05 tỷ đồng như Điều 24 Luật Đấu thầu 2023, Luật mới giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể giá trị gói thầu được áp dụng chào hàng cạnh tranh. Đặc biệt, hồ sơ mời thầu không bắt buộc phải quy định tiêu chuẩn đánh giá về năng lực, kinh nghiệm đối với các gói thầu đơn giản, giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục cho cả chủ đầu tư và nhà thầu.

6. Thu hẹp đấu thầu hạn chế - Tăng tính cạnh tranh

Bằng cách sửa đổi khoan 1 Điều 22 Luật Đấu thầu 2023, nhà làm luật đã thu hẹp phạm vi áp dụng đấu thầu hạn chế. Chỉ những gói thầu có yêu cầu "đặc thù" về kỹ thuật mới được áp dụng hình thức này, thay vì chỉ cần yêu cầu "cao" như trước. Điều này buộc các chủ đầu tư phải ưu tiên đấu thầu rộng rãi, tạo môi trường cạnh tranh sòng phẳng hơn.

7. Luật hóa hình thức "Đặt hàng"

Đây là bước tiến quan trọng trong việc minh bạch hóa các dịch vụ công ích và lĩnh vực chiến lược. Hình thức đặt hàng giờ đây đã có địa vị pháp lý rõ ràng trong Luật, áp dụng cho các sản phẩm công nghệ cao, hạ tầng số, giao thông xanh và các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học trọng điểm quốc gia.

8. Trách nhiệm chủ đầu tư: Rõ ràng và quyết liệt hơn

Chủ đầu tư nay có thêm trách nhiệm trả lời làm rõ hồ sơ và có quyền chấp thuận điều chuyển khối lượng công việc của nhà thầu phụ để đảm bảo tiến độ. Sự bổ sung này giúp tăng tính chủ động và chịu trách nhiệm của người đứng đầu dự án trước những biến số của thị trường.

Lời khuyên cho doanh nghiệp

Với những thay đổi mang tính bước ngoặt này, các doanh nghiệp cần chủ động cập nhật năng lực công nghệ và hồ sơ năng lực để tận dụng tối đa các ưu đãi mới. Việc hiểu rõ Luật số 90/2025/QH15 không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn là chìa khóa để giành lợi thế trong các cuộc thầu sắp tới.

Nguồn: Hệ thống Pháp luật tổng hợp.