Từ ngày 01/7/2024, Luật Căn cước 2023 chính thức có hiệu lực thi hành, thay thế cho Luật Căn cước công dân 2014. Đây không chỉ là việc thay đổi tên gọi của một loại giấy tờ tùy thân mà còn là cuộc cách mạng trong quản lý dân cư số tại Việt Nam. Dưới đây là 10 thay đổi cốt lõi mà mọi người dân cần nắm vững để đảm bảo quyền lợi của mình.

1. Chính thức đổi tên từ Căn cước công dân sang thẻ Căn cước

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất là việc đổi tên gọi của thẻ. Theo quy định tại khoản 1 và khoản 11 Điều 3 Luật Căn cước 2023, khái niệm "Căn cước" và "Thẻ Căn cước" đã được chuẩn hóa:

"1. Căn cước là thông tin cơ bản về nhân thân, lai lịch, đặc điểm nhân dạng và sinh trắc học của một người."

"11. Thẻ Căn cước là giấy tờ tùy thân chứa đựng thông tin về căn cước của công dân Việt Nam, do cơ quan quản lý căn cước cấp theo quy định của Luật này."

Việc lược bỏ từ "công dân" trong tên thẻ nhằm mở rộng phạm vi điều chỉnh và thể hiện tính bao quát hơn trong công tác quản lý dân cư hiện đại.

2. Người dân có bắt buộc phải đổi thẻ CCCD sang thẻ Căn cước ngay không?

Đây là thắc mắc phổ biến nhất của người dân. Căn cứ theo quy định chuyển tiếp tại Điều 46 Luật Căn cước 2023, thẻ Căn cước công dân đã cấp trước ngày 01/7/2024 vẫn có giá trị sử dụng đến hết thời hạn ghi trên thẻ. Người dân chỉ phải đổi sang thẻ Căn cước mới khi thẻ cũ hết hạn hoặc khi có nhu cầu tự nguyện đổi.

3. Chính thức "khai tử" Chứng minh nhân dân từ ngày 01/01/2025

Nếu như thẻ CCCD vẫn được dùng đến khi hết hạn, thì số phận của Chứng minh nhân dân (CMND) lại khác. Theo khoản 2 Điều 46 Luật Căn cước 2023, CMND còn hạn sử dụng cũng chỉ được dùng đến hết ngày 31/12/2024. Từ ngày 01/01/2025, CMND chính thức hết giá trị pháp lý trong các giao dịch.

4. Lược bỏ quê quán và vân tay hiển thị trên mặt thẻ

Để tăng cường bảo mật thông tin cá nhân và phù hợp với thực tế biến động cư trú, Điều 18 Luật Căn cước 2023 quy định mẫu thẻ mới sẽ không còn mục "Quê quán" (thay bằng Nơi đăng ký khai sinh) và không còn hiển thị vân tay trên bề mặt thẻ. Các thông tin này sẽ được lưu trữ trong chip điện tử để đảm bảo tính riêng tư.

5. Mở rộng đối tượng cấp thẻ cho người dưới 14 tuổi

Lần đầu tiên, trẻ em dưới 14 tuổi cũng được quyền cấp thẻ Căn cước nếu có nhu cầu. Theo Điều 19 Luật Căn cước 2023, việc cấp thẻ cho người dưới 14 tuổi là theo nhu cầu, còn từ đủ 14 tuổi trở lên là bắt buộc. Điều này giúp tạo thuận lợi cho trẻ em khi đi máy bay, tàu hỏa hoặc thực hiện các giao dịch dân sự mà không cần mang theo giấy khai sinh bản giấy cồng kềnh.

6. Bổ sung thông tin mống mắt vào dữ liệu căn cước

Đây là một bước tiến về công nghệ sinh trắc học. Khi làm thủ tục cấp thẻ Căn cước mới, cơ quan công an sẽ tiến hành thu thập thông tin mống mắt của công dân. Quy định này nhằm tăng cường khả năng xác thực chính xác danh tính, đặc biệt trong các trường hợp vân tay bị mờ hoặc biến dạng.

Cơ quan chức năng thực hiện thu thập mống mắt khi làm thẻ Căn cước mới (ảnh minh họa)

7. Cấp Giấy chứng nhận căn cước cho người gốc Việt chưa xác định quốc tịch

Nhằm đảm bảo quyền lợi cho những người yếu thế, Điều 30 Luật Căn cước 2023 bổ sung quy định cấp Giấy chứng nhận căn cước cho người gốc Việt Nam đang sinh sống tại Việt Nam nhưng chưa xác định được quốc tịch. Đây là tấm "giấy thông hành" quan trọng để họ thực hiện các quyền cơ bản của con người.

8. Ra mắt Căn cước điện tử trên ứng dụng VNeID

Mỗi công dân sẽ có một Căn cước điện tử được tích hợp trên tài khoản định danh điện tử mức độ 2. Theo Điều 31 Luật Căn cước 2023, Căn cước điện tử có giá trị pháp lý tương đương thẻ cứng trong việc thực hiện các thủ tục hành chính và giao dịch dân sự.

9. Thêm nhiều trường hợp bắt buộc phải đổi thẻ

Ngoài việc hết hạn, Điều 24 Luật Căn cước 2023 quy định các trường hợp phải đổi thẻ như: thay đổi thông tin về họ, chữ đệm, tên; thay đổi nhân dạng; xác định lại giới tính hoặc quê quán; có sai sót về thông tin trên thẻ...

10. Rút ngắn thời gian cấp, đổi, cấp lại thẻ

Để phục vụ người dân tốt hơn, thời gian trả thẻ đã được quy định chặt chẽ hơn. Theo Điều 26 Luật Căn cước 2023, trong thời hạn 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, cơ quan quản lý căn cước phải cấp, đổi, cấp lại thẻ cho công dân.

Việc nắm bắt kịp thời các quy định của Luật Căn cước 2023 không chỉ giúp công dân thực hiện đúng nghĩa vụ pháp lý mà còn tận dụng tối đa các tiện ích từ nền tảng quản lý dân cư số hiện đại của quốc gia.