Tầng ô-dôn không chỉ là một khái niệm khoa học xa vời mà chính là "tấm khiên" sinh tồn của nhân loại. Tuy nhiên, sự phát triển công nghiệp thiếu kiểm soát đã vô tình tạo ra những "sát thủ thầm lặng" đe dọa trực tiếp đến lớp bảo vệ mỏng manh này.

1. Hiện tượng suy giảm tầng ô-dôn: Khi "tấm khiên" bảo vệ bị thủng

Theo quy định tại khoản 34 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường 2020, tầng ô-dôn được định nghĩa là một lớp trong tầng bình lưu của Trái Đất, có tác dụng bảo vệ Trái Đất khỏi các bức xạ cực tím (UV) có hại từ Mặt Trời.

"Tầng ô-dôn là một lớp trong tầng bình lưu của Trái Đất, có tác dụng bảo vệ Trái Đất khỏi các bức xạ cực tím có hại từ Mặt Trời."

Hiện tượng suy giảm tầng ô-dôn xảy ra khi các hợp chất hóa học chứa clo và brom phát thải vào khí quyển, làm mỏng đi lớp ô-dôn tự nhiên. Điều này dẫn đến việc gia tăng lượng tia UV-B chiếu xuống bề mặt Trái Đất, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho sức khỏe con người và môi trường.

2. Điểm mặt những "hung thủ" làm suy giảm tầng ô-dôn

Để bảo vệ bầu khí quyển, pháp luật Việt Nam đã ban hành danh mục cụ thể các chất cần được kiểm soát chặt chẽ. Cụ thể, tại khoản 1 Điều 22 Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định 08 nhóm chất làm suy giảm tầng ô-dôn bị kiểm soát bao gồm:

• Bromochloromethane
• Carbon tetrachloride (CTC)
• Chlorofluorocarbon (CFC)
• Halon
• Hydrobromofluorocarbon (HBFC)
• Hydrochlorofluorocarbon (HCFC)
• Methyl bromide
• Methyl chloroform

Chi tiết về mã hàng hóa và đặc tính kỹ thuật của các chất này được quy định tại Phụ lục III.2 kèm theo Thông tư 01/2022/TT-BTNMT.

3. Hậu quả khôn lường đối với sức khỏe và hệ sinh thái

Việc tầng ô-dôn bị suy giảm không chỉ là vấn đề của môi trường mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến sự sống:

• Sức khỏe con người: Gia tăng nguy cơ ung thư da, đục thủy tinh thể và làm suy yếu hệ miễn dịch.
• Hệ sinh thái: Làm gián đoạn quá trình sinh trưởng của thực vật, ảnh hưởng đến chuỗi thức ăn tự nhiên.
• Biến đổi khí hậu: Nhiều chất làm suy giảm tầng ô-dôn như CFCs và HCFCs cũng là những chất gây hiệu ứng nhà kính mạnh, góp phần làm Trái Đất nóng lên.

4. Lộ trình "khai tử" các chất gây hại tại Việt Nam

Thực hiện Nghị định thư Montreal, Việt Nam đã đề ra lộ trình quản lý nghiêm ngặt các chất HCFC:

• Giai đoạn 2022 - 2024: Tiêu thụ không quá 65% mức cơ sở.
• Giai đoạn 2025 - 2029: Cắt giảm mạnh, không quá 32,5% mức cơ sở.
• Giai đoạn 2030 - 2039: Chỉ duy trì mức trung bình hàng năm không quá 2,5%.
• Từ năm 2040: Chính thức cấm hoàn toàn việc xuất nhập khẩu các chất HCFC.

Việc tuân thủ các quy định tại Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các văn bản hướng dẫn không chỉ là trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp mà còn là hành động vì tương lai của hành tinh.