Vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm luôn là tâm điểm nhức nhối trong xã hội, đặc biệt là khi các vụ việc về thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc bị phát hiện ngày càng nhiều. Đứng trước thực trạng này, hệ thống pháp luật Việt Nam đã siết chặt các quy định quản lý và nâng mức hình phạt để răn đe các đối tượng vì lợi nhuận mà bất chấp sức khỏe người tiêu dùng.

Thực phẩm bẩn dưới góc nhìn pháp lý

Mặc dù cụm từ "thực phẩm bẩn" được sử dụng phổ biến trên các phương tiện truyền thông và trong đời sống hàng ngày, nhưng về mặt pháp lý, chúng ta cần hiểu đây là các loại thực phẩm không bảo đảm an toàn theo quy định của Luật an toàn thực phẩm 2010.

Cụ thể, thực phẩm bẩn có thể bao gồm:

• Thực phẩm chứa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, kháng sinh vượt quá mức cho phép.
• Thực phẩm sử dụng các loại hóa chất, phụ gia nằm ngoài danh mục cho phép hoặc không rõ nguồn gốc.
• Thực phẩm được chế biến từ nguyên liệu là động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc không qua kiểm dịch.
• Thực phẩm bị nhiễm vi sinh vật gây bệnh hoặc các độc tố tự nhiên vượt ngưỡng an toàn.

Việc nhận biết thực phẩm bẩn bằng mắt thường là vô cùng khó khăn đối với người tiêu dùng. Do đó, vai trò của các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, giám sát là cực kỳ quan trọng.

Xử phạt hành chính: Mức phạt lên đến hàng trăm triệu đồng

Tại thời điểm năm 2019, các hành vi vi phạm về an toàn thực phẩm được điều chỉnh bởi Nghị định 115/2018/NĐ-CP. Đây là văn bản pháp lý quan trọng thay thế cho các quy định cũ với mức phạt tiền tăng cao đáng kể.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 115/2018/NĐ-CP, mức phạt tiền tối đa đối với một hành vi vi phạm hành chính về an toàn thực phẩm là 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.

Đặc biệt, pháp luật còn áp dụng nguyên tắc phạt dựa trên giá trị sản phẩm vi phạm. Nếu mức phạt tiền cao nhất quy định tại các điều khoản thấp hơn 07 lần giá trị thực phẩm vi phạm, thì mức phạt sẽ được tính từ 05 đến 07 lần giá trị thực phẩm đó (áp dụng khi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự).

Một số hành vi điển hình bị phạt nặng theo Điều 4 Nghị định 115/2018/NĐ-CP bao gồm:

"Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: a) Sử dụng nguyên liệu là sản phẩm từ động vật, thực vật, chất, hóa chất không thuộc loại dùng làm thực phẩm để sản xuất, chế biến thực phẩm; b) Sử dụng động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy theo quy định của pháp luật để chế biến thực phẩm hoặc cung cấp, bán thực phẩm có nguồn gốc từ động vật chết do bệnh, dịch bệnh hoặc động vật bị tiêu hủy mà sản phẩm trị giá từ 10.000.000 đồng trở lên mà chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự..."

Trách nhiệm hình sự: Án tù lên đến 20 năm

Không chỉ dừng lại ở xử phạt hành chính, những hành vi vi phạm nghiêm trọng gây hậu quả lớn cho sức khỏe và tính mạng con người sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

Khung hình phạt cao nhất của tội danh này lên đến 20 năm tù đối với các trường hợp đặc biệt nghiêm trọng như:

• Làm chết 03 người trở lên.
• Gây ngộ độc cho 201 người trở lên.
• Gây tổn hại cho sức khỏe của 03 người trở lên với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên.
• Sử dụng chất cấm, hóa chất độc hại trị giá 500 triệu đồng trở lên hoặc thu lợi bất chính từ 300 triệu đồng trở lên.

Việc quy định mức án tù nghiêm khắc cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc bảo vệ quyền được sử dụng thực phẩm sạch của người dân. Những kẻ kinh doanh gian dối, coi thường mạng sống đồng bào sẽ phải trả giá đắt sau song sắt nhà tù.

Lời khuyên cho người tiêu dùng và doanh nghiệp

Đối với người tiêu dùng, hãy là những người mua sắm thông thái. Ưu tiên lựa chọn thực phẩm tại các cơ sở uy tín, có chứng nhận VietGAP, GlobalGAP hoặc các cửa hàng có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Tuyệt đối không ham rẻ mà mua các loại thực phẩm trôi nổi, không nhãn mác.

Đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an toàn thực phẩm không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là đạo đức kinh doanh. Hãy đầu tư vào quy trình sản xuất sạch để phát triển bền vững, thay vì chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà đối mặt với nguy cơ phá sản hoặc vướng vào vòng lao lý.

Hệ thống pháp luật luôn đồng hành và bảo vệ những giá trị nhân văn, sức khỏe cộng đồng. Hãy cùng chung tay đẩy lùi thực phẩm bẩn vì một Việt Nam khỏe mạnh.