Mặc dù đã được soạn thảo vô cùng công phu và trải qua nhiều vòng lấy ý kiến gắt gao, dự thảo Nghị định về giấy phép kinh doanh – văn bản được kỳ vọng là "thanh bảo kiếm" dẹp loạn giấy phép con – đã chính thức bị dừng ban hành vào phút chót. Quyết định này không chỉ gây bất ngờ cho giới chuyên gia mà còn đặt ra nhiều dấu hỏi về lộ trình cải cách hành chính trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực thực thi Luật Doanh nghiệp 2005.

Quyết định bất ngờ tại "phút 89"

Tại hội nghị về giấy phép kinh doanh diễn ra tại Hà Nội ngày 07/12/2006, ông Đinh Văn Ân – Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương (CIEM) – đã chính thức xác nhận: Sẽ không có một Nghị định riêng biệt về giấy phép kinh doanh như dự định trước đây. Đây là một thông tin khá đột ngột bởi trước đó, dự thảo này đã được chuẩn bị rất kỹ lưỡng và trình lên Chính phủ xem xét.

Lý do chính dẫn đến việc "khai tử" dự thảo này xuất phát từ những bất cập trong quy trình pháp lý. Theo ông Ân, hiện nay có quá nhiều loại giấy phép kinh doanh được quy định rải rác trong các luật chuyên ngành khác nhau. Nếu ban hành một Nghị định chung để điều chỉnh tất cả các loại giấy phép này, vô hình trung sẽ tạo ra sự chồng chéo, thậm chí là xung đột với các văn bản luật có hiệu lực cao hơn, không đúng với quy trình ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

Xung đột pháp lý và nỗi lo "luật chồng luật"

Việc dừng ban hành Nghị định không đồng nghĩa với việc buông lỏng quản lý. Ngược lại, Chính phủ vẫn kiên định mục tiêu kiểm soát chặt chẽ và hạn chế tối đa các loại giấy phép không cần thiết để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng. Tuy nhiên, thay vì dùng một Nghị định "bao trùm", nhiệm vụ này giờ đây được giao lại cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng Tổ thi hành Luật Doanh nghiệp 2005 và Luật Đầu tư 2005.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ đóng vai trò chủ trì trong việc rà soát, kiểm tra tính đúng đắn về pháp lý cũng như hiệu quả thực tế của các loại giấy phép hiện hành. Mọi đề xuất ban hành mới hoặc sửa đổi giấy phép đều phải được thẩm định kỹ lưỡng và báo cáo Thủ tướng Chính phủ để có phương án xử lý kịp thời.

Thực trạng "giấy phép con" và làn sóng trỗi dậy năm 2006

Nhìn lại lịch sử, cuộc chiến chống "giấy phép con" đã bùng lên mạnh mẽ kể từ khi Luật Doanh nghiệp 1999 ra đời. Kết quả là hàng trăm loại giấy phép vô lý đã bị xóa bỏ. Thống kê cho thấy, trong số khoảng 500 giấy phép được rà soát, đã có tới 200 loại bị loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, trong những năm cuối thực thi Luật Doanh nghiệp 1999 và chuyển giao sang Luật Doanh nghiệp 2005, quá trình này gặp nhiều trở ngại.

Các chuyên gia kinh tế ghi nhận một hiện tượng đáng lo ngại: sự trỗi dậy của một làn sóng giấy phép mới. Tốc độ ban hành "giấy phép con" tại các Bộ, ngành và địa phương có lúc đạt mức "mỗi tuần thêm một giấy phép". Đáng nói hơn, nhiều loại giấy phép sau khi bị xóa bỏ đã nhanh chóng "tái sinh" dưới những tên gọi khác tinh vi hơn. Để đảm bảo sự tồn tại lâu dài, các cơ quan quản lý chuyên ngành thậm chí còn tìm cách đưa các quy định về giấy phép vào các luật, pháp lệnh chuyên ngành để tăng tính pháp lý và khó bị bãi bỏ hơn.

Kỳ vọng vào cơ chế giám sát độc lập

Trong dự thảo Nghị định bị dừng ban hành, một trong những điểm sáng nhất là đề xuất thành lập Hội đồng quốc gia về giấy phép kinh doanh độc lập. Đây được coi là cơ quan giám sát tối cao, giúp ngăn chặn việc ban hành các rào cản kinh doanh trái luật. Dù Nghị định không được thông qua, nhưng tinh thần của đề xuất này vẫn được các chuyên gia đánh giá cao và hy vọng sẽ được lồng ghép vào các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp 2005 trong thời gian tới.

Việc dừng ban hành Nghị định về giấy phép kinh doanh vào cuối năm 2006 có thể coi là một bước lùi về mặt hình thức văn bản, nhưng lại là sự thận trọng cần thiết về mặt pháp lý để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng.

Theo VNN (Tổng hợp)