Ngày 31/03/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 104/2026/NĐ-CP quy định về việc lập dự toán, quản lý, sử dụng và quyết toán chi thường xuyên. Đây được xem là một bước tiến quan trọng nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Ngân sách nhà nước 2015, đồng thời khắc phục những hạn chế còn tồn tại của Nghị định 98/2025/NĐ-CP trước đó.

Dưới đây là phân tích chi tiết về 09 điểm mới mang tính đột phá của Nghị định này mà các cơ quan, đơn vị cần đặc biệt lưu ý trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tài chính từ năm 2026.

1. Mở rộng đáng kể phạm vi điều chỉnh của Nghị định

Một trong những thay đổi căn bản nhất nằm ở khoản 1 Điều 1 Nghị định 104/2026/NĐ-CP. Nếu như trước đây, khoản 1 Điều 1 Nghị định 98/2025/NĐ-CP chủ yếu tập trung vào việc mua sắm, sửa chữa tài sản và các nhiệm vụ theo khoản 6 Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước 2015, thì quy định mới đã bao quát toàn bộ các nhiệm vụ tại Điều 40 Luật Ngân sách nhà nước 2015.

Cụ thể, Nghị định mới đã bổ sung thêm 04 nhóm nhiệm vụ quan trọng được phép sử dụng nguồn chi thường xuyên:

• Công tác giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án.
• Chi phí cho việc chuẩn bị và phê duyệt các dự án đầu tư công sử dụng nguồn vốn ODA hoặc vốn vay ưu đãi từ nước ngoài.
• Các hoạt động lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đề xuất chủ trương đầu tư.
• Toàn bộ các hoạt động liên quan đến công tác quy hoạch.

2. Bổ sung cơ chế chi thường xuyên cho nhiệm vụ giải phóng mặt bằng

Đây là một điểm mới rất được mong đợi. Nghị định 104/2026/NĐ-CP đã dành trọn Chương II để thiết lập khung pháp lý cho việc sử dụng kinh phí thường xuyên trong giải phóng mặt bằng khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng dụng đất. Điều này giúp tháo gỡ nút thắt về vốn cho các địa phương trong giai đoạn đầu triển khai dự án.

"Kinh phí chi thường xuyên cho giải phóng mặt bằng phải được cấp có thẩm quyền phê duyệt tại quyết định đầu tư; được quyết toán theo niên độ ngân sách hằng năm và đồng thời được quyết toán trong giá trị tổng mức đầu tư của dự án."

3. Quy định riêng cho dự án ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài

Tại Chương III, Chính phủ đã đưa ra các quy tắc nghiêm ngặt nhưng linh hoạt cho nguồn vốn ngoại. Nguyên tắc chủ đạo là ưu tiên sử dụng hỗ trợ từ nhà tài trợ để thanh toán các chi phí chuẩn bị dự án. Ngân sách nhà nước sẽ không bố trí kinh phí cho những nội dung đã được viện trợ, nhằm đảm bảo tính tiết kiệm và hiệu quả trong sử dụng vốn đầu tư công.

4. Cơ chế chi cho giai đoạn chuẩn bị đầu tư dự án

Nghị định mới đã lấp đầy khoảng trống pháp lý tại Nghị định 98/2025/NĐ-CP bằng cách bổ sung Chương IV. Nguồn chi thường xuyên giờ đây được áp dụng chính thức cho các nhiệm vụ chuẩn bị đầu tư của những dự án chưa nằm trong kế hoạch đầu tư công trung hạn. Đặc biệt, ngay cả khi dự án không được phê duyệt chủ trương đầu tư cuối cùng, các chi phí hợp lý đã phát sinh vẫn được quyết toán theo quy định, giúp các đơn vị yên tâm triển khai công tác nghiên cứu, khảo sát.

5. Chương riêng về chi thường xuyên cho hoạt động quy hoạch

Lần đầu tiên, hoạt động quy hoạch có một chương riêng (Chương VII) điều chỉnh về tài chính. Điều 23 và Điều 24 Nghị định 104/2026/NĐ-CP không chỉ cho phép dùng ngân sách mà còn mở cửa cho các nguồn tài trợ hợp pháp từ tổ chức, cá nhân. Đối với các nhiệm vụ quy hoạch kéo dài trên 12 tháng, việc quyết toán sẽ được thực hiện song song: theo niên độ hằng năm và quyết toán khi nhiệm vụ hoàn thành.

6. Phân cấp mạnh mẽ cho các nhiệm vụ trên 240 tỷ đồng

Đây là một cải cách hành chính đáng chú ý. Theo quy định cũ tại điểm c khoản 2 Điều 5 Nghị định 98/2025/NĐ-CP, các nhiệm vụ mua sắm, sửa chữa lớn trên 240 tỷ đồng phải trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương. Tuy nhiên, điểm c khoản 2 Điều 17 Nghị định 104/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ bước này. Bộ trưởng và Thủ trưởng cơ quan trung ương hiện có quyền tự quyết định sau khi tham khảo ý kiến các bộ chuyên ngành, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị dự án.

7. Chuyển thẩm quyền từ HĐND sang UBND cấp tỉnh

Tại địa phương, quyền lực điều hành cũng được tập trung hơn vào cơ quan hành thi. Thẩm quyền phê duyệt nhiệm vụ và dự toán kinh phí mua sắm, sửa chữa tài sản công đã được chuyển từ Hội đồng nhân dân (HĐND) sang Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh. Thay đổi này giúp tăng tính chủ động và linh hoạt cho UBND trong việc điều hành ngân sách địa phương sát với thực tế phát sinh.

8. Áp dụng cho cả lĩnh vực quốc phòng, an ninh và đối ngoại

Khác với cách tiếp cận "loại trừ" của khoản 2 Điều 1 Nghị định 98/2025/NĐ-CP, quy định mới tại khoản 3 Điều 1 Nghị định 104/2026/NĐ-CP yêu cầu các lĩnh vực đặc thù như quốc phòng, an ninh vẫn phải tuân thủ trình tự, thủ tục chung của Nghị định 104, bên cạnh các quy định riêng biệt của Chính phủ. Điều này tạo ra một hệ thống quản lý tài chính thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

9. Ưu tiên cho đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Nghị định 104/2026/NĐ-CP thể hiện rõ tư duy hiện đại khi bổ sung các nhiệm vụ về "đổi mới sáng tạo" và "chuyển đổi số" vào danh mục chi thường xuyên. Đặc biệt, nếu các luật chuyên ngành có cơ chế ưu đãi hơn cho khoa học công nghệ, các đơn vị được phép áp dụng cơ chế thuận lợi nhất. Khái niệm "nhiệm vụ cần thiết khác" cũng được mở rộng để bao quát các chỉ đạo trực tiếp về chuyển đổi số từ các cấp lãnh đạo cao nhất.

Tóm lại, Nghị định 104/2026/NĐ-CP không chỉ là một văn bản hướng dẫn kỹ thuật mà còn là một công cụ thúc đẩy đầu tư và cải cách hành chính mạnh mẽ. Việc nắm vững 09 điểm mới này sẽ giúp các cơ quan nhà nước tối ưu hóa nguồn lực tài chính, đẩy nhanh tiến độ các dự án trọng điểm trong kỷ nguyên số.