Ngày 04/3/2011, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức ký ban hành Quyết định 14/2011/QĐ-TTg về tiêu chí, danh mục phân loại doanh nghiệp nhà nước. Đây được xem là một văn bản pháp lý quan trọng, thay thế cho Quyết định 38/2007/QĐ-TTg, nhằm đẩy mạnh quá trình tái cơ cấu và nâng cao hiệu quả hoạt động của khu vực kinh tế nhà nước trong giai đoạn mới.

Những lĩnh vực Nhà nước kiên quyết nắm giữ 100% vốn điều lệ

Theo quy định tại Quyết định 14/2011/QĐ-TTg, Nhà nước tiếp tục khẳng định vai trò chủ đạo bằng việc nắm giữ 100% vốn điều lệ tại các ngành, lĩnh vực mang tính chiến lược, an ninh quốc gia. Cụ thể bao gồm:

• Doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh.
• Doanh nghiệp hoạt động tại các địa bàn chiến lược, vùng sâu, vùng xa kết hợp kinh tế với quốc phòng.
• Quản lý, khai thác hệ thống kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị; các cảng hàng không; cảng biển loại I.
• Dịch vụ bưu chính công ích; báo chí, xuất bản; xổ số kiến thiết; phát thanh, truyền hình.

Đặc biệt, một điểm mới đáng chú ý là việc mở rộng đối tượng doanh nghiệp thành viên có vai trò chủ chốt trong các tập đoàn, tổng công ty. Những doanh nghiệp nắm giữ bí quyết kinh doanh, công nghệ cao hoặc có vai trò quyết định đến chiến lược phát triển của tập đoàn cũng sẽ được Nhà nước nắm giữ toàn bộ vốn để đảm bảo sự thống nhất và an toàn trong điều hành.

Thay đổi căn bản về ngưỡng quy mô trong các ngành công nghiệp nặng

So với các quy định trước đây, Quyết định 14/2011/QĐ-TTg đã nâng cao đáng kể các tiêu chuẩn về quy mô đối với những doanh nghiệp mà Nhà nước cần nắm giữ trên 50% tổng số cổ phần khi thực hiện cổ phần hóa.

Trong lĩnh vực sản xuất điện, ngưỡng quy mô đã được nâng từ 100 MW lên mức 500 MW trở lên. Tương tự, đối với ngành sản xuất gang, thép, công suất yêu cầu để Nhà nước giữ cổ phần chi phối cũng tăng từ 300.000 tấn/năm lên trên 500.000 tấn/năm. Điều này cho thấy định hướng của Chính phủ trong việc tập trung nguồn lực vào các doanh nghiệp có quy mô lớn, có khả năng cạnh tranh và bình ổn thị trường, đồng thời tạo không gian lớn hơn cho các thành phần kinh tế khác tham gia vào các dự án quy mô trung bình.

Đẩy mạnh cổ phần hóa và thoái vốn ngoài ngành

Đối với những doanh nghiệp đã thực hiện cổ phần hóa nhưng không thuộc diện Nhà nước nắm giữ trên 50% cổ phần theo tiêu chí mới, Quyết định 14/2011/QĐ-TTg giao quyền chủ động cho các Bộ, UBND cấp tỉnh và các Tập đoàn kinh tế căn cứ vào tình hình thực tế để tiếp tục phân loại và bán phần vốn nhà nước. Lộ trình này nhằm mục tiêu thu hồi vốn đầu tư tại những lĩnh vực không thiết yếu để tập trung vào các nhiệm vụ chính trị, kinh tế trọng điểm.

Văn bản này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 20/4/2011. Việc ban hành kịp thời các tiêu chí phân loại này không chỉ giúp các doanh nghiệp xác định rõ lộ trình phát triển mà còn là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện giám sát, đánh giá hiệu quả đầu tư vốn nhà nước một cách minh bạch và khoa học hơn.

Quyết định này thay thế Quyết định số 38/2007/QĐ-TTg ngày 20 tháng 3 năm 2007 của Thủ tướng Chính phủ.