Trong bối cảnh các địa phương đang gấp rút triển khai sắp xếp, tinh gọn bộ máy hành chính cấp cơ sở, Bộ Nội vụ đã chính thức ban hành Công văn 4941/BNV-TCBC ngày 22/5/2026 nhằm tháo gỡ những vướng mắc thực tế liên quan đến việc thực hiện Nghị định 154/2025/NĐ-CP của Chính phủ về tinh giản biên chế. Một trong những nội dung nhận được sự quan tâm đặc biệt là số phận pháp lý và quyền lợi của những người hoạt động không chuyên trách cấp xã đang trong thời gian bị xem xét kỷ luật hoặc có sai phạm.

Đang bị xem xét kỷ luật: Tạm dừng giải quyết tinh giản biên chế

Theo hướng dẫn mới nhất tại Công văn 4941/BNV-TCBC, đối với người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã đang trong thời gian xem xét kỷ luật, bị thanh tra, kiểm tra do có dấu hiệu vi phạm hoặc đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự thì chưa được giải quyết nghỉ việc theo diện tinh giản biên chế.

Quy định này nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, tránh tình trạng cá nhân lợi dụng chính sách tinh giản biên chế để "hạ cánh an toàn", né tránh các hình thức xử lý kỷ luật hoặc trách nhiệm hình sự khi có hành vi vi phạm trong quá trình thực thi công vụ.

Ví dụ thực tế: Ông Nguyễn Văn A là người hoạt động không chuyên trách tại xã X, đang bị cơ quan thanh tra huyện tiến hành kiểm tra do có dấu hiệu sai phạm trong quản lý đất đai tại địa phương. Dù xã X đang thực hiện phương án tinh giản nhân sự theo lộ trình, ông A vẫn không được xét duyệt nghỉ việc hưởng trợ cấp tinh giản biên chế tại thời điểm này. Hồ sơ của ông sẽ được tạm giữ lại cho đến khi có kết luận chính thức từ cơ quan thanh tra.

Quyền lợi được giải quyết ra sao sau khi có kết luận chính thức?

Bộ Nội vụ đã vạch rõ hai kịch bản pháp lý cụ thể cho nhóm đối tượng này sau khi cơ quan có thẩm quyền ban hành kết luận thanh tra, kiểm tra hoặc quyết định xử lý kỷ luật:

Trường hợp 1: Không bị kỷ luật hoặc kỷ luật nhẹ

Sau khi có kết luận của cơ quan có thẩm quyền, nếu cá nhân được xác định là không bị kỷ luật hoặc bị kỷ luật nhưng chưa đến mức buộc thôi việc (hoặc không bị truy cứu trách nhiệm hình sự) thì quyền lợi của họ vẫn được bảo toàn. Cụ thể:

• Họ vẫn được giải quyết nghỉ việc và hưởng đầy đủ các chính sách hỗ trợ theo quy định tại Điều 9 Nghị định 154/2025/NĐ-CP.
• Thời gian công tác để tính trợ cấp tinh giản biên chế được tính đến trước ngày 31/5/2026.

Trường hợp 2: Bị buộc thôi việc hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Ngược lại, nếu kết luận xác định cá nhân có vi phạm nghiêm trọng và bị xử lý kỷ luật bằng hình thức buộc thôi việc hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự bằng bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, họ sẽ không được hưởng bất kỳ chính sách tinh giản biên chế nào quy định tại Điều 9 Nghị định 154/2025/NĐ-CP.

Gắn liền với mốc lịch sử 31/5/2026 theo Chỉ thị 21/CT-TTg

Bên cạnh nội dung về xử lý kỷ luật, Công văn 4941/BNV-TCBC cũng đặc biệt nhấn mạnh việc thực hiện tinh giản biên chế đối với người hoạt động không chuyên trách cấp xã phải gắn liền với yêu cầu kết thúc hoạt động của nhóm đối tượng này trước ngày 31/5/2026 theo quy định tại Chỉ thị số 21/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Đối với những trường hợp đủ tiêu chuẩn, điều kiện, các địa phương cần chủ động xem xét tiếp nhận vào làm công chức, viên chức cấp xã hoặc thực hiện chế độ hợp đồng lao động theo quy định tại Nghị định số 111/2022/NĐ-CP. Đối với các trường hợp không tiếp tục bố trí sử dụng, địa phương có trách nhiệm giải quyết đầy đủ, kịp thời các chế độ, chính sách tinh giản biên chế để đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người lao động.

Chính sách nhân văn đối với lao động nữ mang thai và nuôi con nhỏ

Một điểm sáng mang tính nhân văn sâu sắc trong Công văn 4941/BNV-TCBC là hướng dẫn đối với người hoạt động không chuyên trách cấp xã đang trong thời gian mang thai, nghỉ thai sản hoặc nuôi con dưới 36 tháng tuổi:

• Chưa xem xét giải quyết nghỉ việc đối với nhóm đối tượng này, trừ trường hợp cá nhân tự nguyện có đơn xin nghỉ việc.
• Địa phương có trách nhiệm bố trí họ vào các vị trí việc làm khác phù hợp cho đến khi con đủ 36 tháng tuổi.
• Sau khi hết thời gian nuôi con nhỏ, địa phương mới tiến hành xem xét giải quyết nghỉ việc và hưởng chính sách tinh giản biên chế theo quy định, với mốc thời gian tính hưởng trợ cấp vẫn được bảo lưu đến trước ngày 31/5/2026.

Hướng dẫn kịp thời này của Bộ Nội vụ không chỉ giúp các địa phương thống nhất phương án thực hiện, tránh các tranh chấp khiếu nại không đáng có, mà còn thể hiện sự quan tâm, bảo vệ quyền lợi tối đa cho đội ngũ cán bộ, công chức và người lao động ở cấp cơ sở trong giai đoạn chuyển giao, sắp xếp tổ chức bộ máy.