Trong quan hệ pháp luật đất đai, thu hồi đất luôn là vấn đề nhạy cảm và có tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân. Khi các biện pháp vận động, thuyết phục không đạt được sự đồng thuận, Nhà nước có thể áp dụng biện pháp cưỡng chế như một phương án cuối cùng để đảm bảo tiến độ các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Vậy quy trình này diễn ra như thế nào theo quy định mới nhất tại Luật Đất đai 2024?

1. 4 điều kiện "tiên quyết" để tiến hành cưỡng chế thu hồi đất

Không phải trường hợp nào người dân không giao đất cũng bị cưỡng chế ngay lập tức. Theo quy định tại khoản 2 Điều 89 Luật Đất đai 2024, việc cưỡng chế chỉ được thực hiện khi hội đủ 04 điều kiện khắt khe sau:

• Thứ nhất: Người có đất thu hồi không chấp hành quyết định thu hồi đất dù đã được UBND và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi có đất vận động, thuyết phục một cách thỏa đáng.
• Thứ hai: Quyết định cưỡng chế phải được niêm yết công khai tại trụ sở UBND cấp xã và địa điểm sinh hoạt chung của khu dân cư nơi có đất thu hồi để đảm bảo tính minh bạch.
• Thứ ba: Quyết định cưỡng chế đã có hiệu lực thi hành theo quy định.
• Thứ tư: Người bị cưỡng chế đã nhận được quyết định cưỡng chế. Trong trường hợp họ từ chối nhận hoặc vắng mặt, cơ quan chức năng phải lập biên bản ghi nhận rõ ràng.

"Cưỡng chế thực hiện quyết định thu hồi đất được thực hiện khi có đủ các điều kiện quy định tại khoản 2 Điều 89 Luật Đất đai 2024."

2. Quy trình 3 bước thực hiện cưỡng chế thu hồi đất

Thẩm quyền ban hành và tổ chức thực hiện quyết định cưỡng chế thuộc về Chủ tịch UBND cấp huyện. Quá trình này không chỉ là việc áp dụng sức mạnh hành chính mà còn đề cao tính đối thoại và nhân văn.

Bước 1: Thành lập Ban thực hiện cưỡng chế

Chủ tịch UBND cấp huyện ra quyết định thành lập Ban thực hiện cưỡng chế với sự tham gia của các cơ quan chuyên môn, lực lượng công an và các tổ chức đoàn thể liên quan.

Bước 2: Vận động, thuyết phục và đối thoại trực tiếp

Đây là giai đoạn cực kỳ quan trọng nhằm tìm tiếng nói chung cuối cùng. Ban cưỡng chế sẽ tổ chức đối thoại trực tiếp với người bị cưỡng chế.

• Nếu người dân chấp hành: Ban cưỡng chế lập biên bản ghi nhận và việc bàn giao đất sẽ được thực hiện trong vòng 30 ngày.
• Nếu người dân vẫn kiên quyết không chấp hành: Cơ quan chức năng mới chuyển sang bước thực hiện cưỡng chế thực địa.

Bước 3: Tổ chức thực hiện cưỡng chế thực địa

Tại thực địa, Ban cưỡng chế có quyền buộc người bị cưỡng chế và những người liên quan rời khỏi khu đất, đồng thời yêu cầu tự di chuyển tài sản. Nếu họ không thực hiện, Ban cưỡng chế sẽ hỗ trợ di chuyển người và tài sản ra khỏi khu vực. Tài sản nếu không có người nhận sẽ được niêm phong và bảo quản theo quy định của pháp luật.

Lực lượng Công an có trách nhiệm đảm bảo an ninh trật tự, trong khi Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp huyện sẽ đóng vai trò giám sát toàn bộ quá trình này để đảm bảo tính khách quan, đúng luật.

3. Chi phí cưỡng chế: Ai là người phải chi trả?

Một câu hỏi mà nhiều người quan tâm là kinh phí để tổ chức các buổi cưỡng chế này lấy từ đâu? Theo khoản 6 Điều 89 Luật Đất đai 2024, kinh phí cưỡng chế do Ngân sách Nhà nước bảo đảm và được tính vào tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của dự án.

Tùy vào tính chất dự án mà nguồn chi trả sẽ khác nhau:

• Dự án không thu tiền sử dụng đất: Tính vào vốn đầu tư dự án.
• Dự án đấu giá quyền sử dụng đất: Ứng từ Quỹ phát triển đất.
• Dự án nhà đầu tư ứng trước tiền bồi thường: Được trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất phải nộp.

Riêng đối với tài sản trên đất bị cưỡng chế, nếu chủ sở hữu từ chối nhận và phải tổ chức bảo quản thì chủ sở hữu tài sản đó phải chịu trách nhiệm thanh toán chi phí bảo quản này.

Việc nắm rõ quy trình cưỡng chế thu hồi đất không chỉ giúp người dân bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn giúp các cơ quan thực thi công vụ thực hiện đúng trình tự, tránh các sai sót pháp lý dẫn đến khiếu kiện kéo dài.