Tình trạng những mảnh đất "siêu mỏng, siêu méo" hay các thửa đất xen kẹt không đủ diện tích tối thiểu để xây dựng từ lâu đã là bài toán khó trong quản lý đô thị tại Việt Nam. Nhằm giải quyết dứt điểm vấn đề này, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã đưa ra những đề xuất mang tính đột phá trong Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai 2013.

Cụ thể, tại khoản 11 Điều 2 của dự thảo đã bổ sung Điều 49a vào Nghị định 43/2014/NĐ-CP, quy định chi tiết về việc giao đất, cho thuê đất đối với các thửa đất nhỏ hẹp do Nhà nước quản lý cho người sử dụng đất liền kề.

1. 5 nguyên tắc 'vàng' khi giao đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu

Việc giao đất, cho thuê đất đối với các thửa đất có diện tích nhỏ hơn diện tích tối thiểu không được thực hiện tùy tiện mà phải tuân thủ nghiêm ngặt 05 nguyên tắc cốt lõi sau đây:

• Ưu tiên mục đích công cộng: Các thửa đất nhỏ hẹp trước hết phải được rà soát để sử dụng vào mục đích công cộng (như làm vườn hoa, tiểu cảnh, hạ tầng kỹ thuật). Chỉ khi không thể sử dụng vào mục đích công cộng thì mới xem xét giao đất có thu tiền sử dụng đất hoặc cho thuê đất cho người sử dụng đất liền kề.
• Công khai và dân chủ: UBND các cấp có trách nhiệm rà soát, công bố công khai danh mục các thửa đất này và lấy ý kiến rộng rãi của người dân nơi có đất về mục đích sử dụng cũng như phương án giao, cho thuê.
• Thực hiện dựa trên nhu cầu thực tế: Việc giao đất phải căn cứ vào đơn đề nghị của người sử dụng đất liền kề, đảm bảo tính minh bạch, tránh tình trạng trục lợi chính sách.
• Bắt buộc hợp thửa đất: Đây là quy định quan trọng nhất. Sau khi được Nhà nước giao hoặc cho thuê, người sử dụng đất liền kề phải tiến hành thủ tục hợp thửa đất với diện tích đất đang sử dụng theo quy định của pháp luật, nhằm xóa bỏ hoàn toàn các mảnh đất rời rạc, siêu mỏng.
• Bảo đảm quyền lợi các bên: Phải bảo đảm các quyền sử dụng hạn chế đối với thửa đất liền kề, tránh gây ra các tranh chấp, khiếu kiện kéo dài về ranh giới hoặc lối đi chung.

2. Điều kiện khắt khe để được 'nhận' thêm đất từ Nhà nước

Không phải mọi trường hợp có đất liền kề đều mặc nhiên được giao thêm đất. Theo dự thảo, thửa đất nhỏ hẹp chỉ được giao hoặc cho thuê khi thỏa mãn đồng thời 04 điều kiện sau:

Phù hợp với quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất

Thửa đất dự kiến giao phải phù hợp với quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị hoặc quy hoạch xây dựng điểm dân cư nông thôn đã được phê duyệt. Trong trường hợp mục đích sử dụng của thửa đất liền kề không khớp với quy hoạch của thửa đất nhỏ hẹp, người dân chỉ được giao đất nếu có đủ điều kiện và nhu cầu chuyển mục đích sử dụng đất đối với thửa đất đang sử dụng.

Đất sạch, không có tranh chấp

Yếu tố pháp lý là tiên quyết. Thửa đất phải được xác định là không có tranh chấp, khiếu nại hoặc vi phạm pháp luật đất đai. Nếu từng có vi phạm hoặc tranh chấp thì phải có văn bản giải quyết dứt điểm của cơ quan có thẩm quyền theo quy định tại Điều 202 và các điều khoản liên quan của Luật Đất đai 2013.

Đúng đối tượng thụ hưởng

Người đề nghị giao đất, thuê đất phải thuộc đối tượng được Nhà nước giao đất, cho thuê đất theo quy định chung của pháp luật đất đai hiện hành.

Tính pháp lý của thửa đất liền kề

Thửa đất của người sử dụng đất liền kề (người xin giao thêm đất) phải là thửa đất đã đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (Sổ đỏ). Điều này đảm bảo rằng việc hợp thửa sau đó sẽ diễn ra thuận lợi và đúng quy trình pháp lý.

"Việc cho phép giao đất nhỏ hơn diện tích tối thiểu cho hộ liền kề không chỉ giúp người dân mở rộng không gian sống mà còn là giải pháp căn cơ để chỉnh trang đô thị, loại bỏ những hình ảnh nhếch nhác của các căn nhà siêu mỏng, siêu méo vốn tồn tại bấy lâu nay."

Với những quy định mới này, người dân có đất liền kề với các "mảnh đất kẹt" cần chủ động theo dõi các thông báo rà soát của UBND cấp xã nơi có đất để kịp thời thực hiện các quyền lợi chính đáng của mình.