Sau những đợt sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sáp nhập các đơn vị hành chính, một lượng lớn cơ sở nhà, đất công rơi vào trạng thái dôi dư, bỏ trống gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực quốc gia. Trước thực trạng đó, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị quyết 31/2026/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày 24/6/2026). Đây được xem là một bước đột phá pháp lý mạnh mẽ, trao quyền chủ động tối đa cho người đứng đầu chính quyền địa phương nhằm nhanh chóng đưa các tài sản này vào khai thác, tạo nguồn thu cho ngân sách và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Chủ tịch UBND cấp tỉnh được trao quyền quyết định toàn diện

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của nghị quyết mới là việc phân cấp, phân quyền triệt để cho địa phương. Cụ thể, theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị quyết 31/2026/NQ-CP, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh được toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư. Thẩm quyền này bao gồm cả các cơ sở nhà, đất dôi dư giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương trực tiếp quản lý và khai thác.

Đặc biệt, tầm ảnh hưởng của quy định này còn vươn tới cả các cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc trung ương quản lý đóng trên địa bàn nhưng đã thực hiện chuyển giao cho địa phương quản lý, xử lý hoặc bị địa phương thu hồi theo quy định của pháp luật. Sự thay đổi này giúp xóa bỏ cơ chế "xin - cho", rút ngắn tối đa thời gian chờ đợi phê duyệt từ các bộ, ngành trung ương vốn là rào cản lớn nhất khiến hàng ngàn công sản bị bỏ hoang nhiều năm qua.

Tuy nhiên, đi kèm với quyền lực lớn là trách nhiệm không hề nhỏ. Việc quyết định quản lý, khai thác của Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải bảo đảm lợi ích tổng thể về kinh tế - xã hội của địa phương. Đồng thời, người đứng đầu chính quyền tỉnh phải kiểm soát chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh quốc gia và bảo vệ môi trường, không để xảy ra tình trạng trục lợi chính sách hay thất thoát tài sản nhà nước.

Cởi trói pháp lý: Không có sổ đỏ vẫn được đưa vào khai thác

Trên thực tế, rất nhiều cơ sở nhà, đất công sản dôi dư hiện nay gặp vướng mắc về mặt pháp lý như chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) hoặc giấy tờ bị thất lạc qua các thời kỳ lịch sử. Nếu đối chiếu theo các quy định thông thường, những tài sản này sẽ không đủ điều kiện để đưa vào giao dịch, cho thuê hay liên doanh, liên kết.

Để tháo gỡ "nút thắt" chí mạng này, khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 31/2026/NQ-CP đã đưa ra một cơ chế đặc thù chưa từng có:

"Việc khai thác nhà, đất giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được thực hiện đối với cả các cơ sở nhà, đất chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bị thất lạc. Đồng thời, khi thực hiện khai thác cũng không phải đáp ứng yêu cầu phù hợp với quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch đô thị và nông thôn."

Quy định này được đánh giá là một cuộc cách mạng về tư duy quản lý tài sản công. Việc tạm thời bỏ qua các yêu cầu khắt khe về quy hoạch hay giấy tờ sở hữu trong giai đoạn khai thác tạm thời giúp các địa phương lập tức "đánh thức" được những khu đất vàng, tòa nhà bỏ hoang, tránh tình trạng xuống cấp, hư hỏng tài sản theo thời gian.

Tổ chức kinh doanh nhà đất được chủ động lập phương án khai thác

Bên cạnh việc trao quyền cho Chủ tịch tỉnh, Nghị quyết cũng tạo hành lang thông thoáng cho các đơn vị trực tiếp vận hành. Theo khoản 3 Điều 3 Nghị quyết 31/2026/NQ-CP, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động lập phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao quản lý. Trong phương án này cần xác định rõ:

• Danh mục nhà, đất bố trí sử dụng tạm thời;
• Danh mục nhà, đất cho thuê theo từng phương thức và thời hạn thuê cụ thể.

Sau khi được Chủ tịch UBND cùng cấp phê duyệt chấp thuận phương án tổng thể, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được phép bắt tay vào thực hiện ngay mà không phải lập, điều chỉnh hoặc bổ sung kế hoạch quản lý, khai thác nhà, đất theo quy định tại Điều 9 Nghị định 108/2024/NĐ-CP (vốn đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 286/2025/NĐ-CP). Sự lược bỏ thủ tục hành chính trung gian này giúp đẩy nhanh tiến độ đưa tài sản vào vận hành thực tế, tránh lãng phí thời gian cơ hội của doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Đơn giản hóa phương thức cho thuê: Không cần đấu giá, đấu thầu rườm rà

Thông thường, việc cho thuê tài sản công liên quan đến quyền sử dụng đất bắt buộc phải trải qua quy trình đấu giá hoặc đấu thầu vô cùng phức tạp và tốn kém thời gian. Đối với các mặt bằng nhỏ lẻ hoặc nhu cầu thuê ngắn hạn, quy trình này vô hình trung làm nản lòng cả đơn vị quản lý lẫn người đi thuê.

Giải quyết triệt để bất cập này, khoản 4 Điều 3 Nghị quyết 31/2026/NQ-CP quy định rõ:

"Đối với việc cho thuê nhà gắn với quyền sử dụng đất, việc cho thuê được thực hiện theo phương thức niêm yết giá hoặc chào giá cạnh tranh theo Điều 8 và Điều 9 của Nghị quyết, không phải thực hiện đấu giá hoặc đấu thầu."

Việc áp dụng phương thức niêm yết giá công khai hoặc chào giá cạnh tranh trực tiếp không chỉ đảm bảo tính minh bạch, ngăn ngừa tiêu cực mà còn giúp tối ưu hóa quy trình vận hành. Các doanh nghiệp, hộ kinh doanh cá thể giờ đây có thể dễ dàng tiếp cận nguồn lực nhà đất công sản một cách nhanh chóng, bình đẳng, tạo động lực mạnh mẽ cho thị trường bất động sản và các hoạt động thương mại dịch vụ tại địa phương phát triển sôi động trở lại.