Trong bối cảnh các hoạt động kinh doanh đa cấp biến tướng đang gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội, Quốc hội khóa XIV đã chính thức thông qua việc bổ sung tội danh mới vào hệ thống pháp luật hình sự. Đây được xem là bước đi quyết liệt nhằm siết chặt quản lý và răn đe các đối tượng lợi dụng mô hình này để trục lợi bất chính.

Bối cảnh ra đời của Điều 217a Bộ luật Hình sự

Tại Việt Nam, cụm từ "kinh doanh đa cấp" hay "bán hàng đa cấp" vốn là một phương thức marketing hiện đại, đưa sản phẩm trực tiếp từ nhà sản xuất đến tay người tiêu dùng. Tuy nhiên, thực tế những năm qua cho thấy sự biến tướng đáng báo động của mô hình này. Những vụ đại án như Liên Kết Việt hay Phúc Gia Bảo đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về lỗ hổng pháp lý khi hàng chục nghìn người dân bị lừa đảo với số tiền lên đến hàng nghìn tỷ đồng.

Trước tình hình đó, Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 (Luật số 12/2017/QH14) đã bổ sung Điều 217a quy định về Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp. Quy định này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2018 theo tinh thần của Nghị quyết 41/2017/QH14.

Chi tiết khung hình phạt đối với tội kinh doanh đa cấp trái phép

Theo quy định tại khoản 51 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017 (bổ sung Điều 217a vào Bộ luật Hình sự 2015), các mức hình phạt được phân định cụ thể như sau:

Điều 217a. Tội vi phạm quy định về kinh doanh theo phương thức đa cấp

1. Người nào tổ chức hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp mà không có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp hoặc không đúng với nội dung giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 174 và Điều 290 của Bộ luật này, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 02 năm:

a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;

b) Thu lợi bất chính từ 200.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;

c) Gây thiệt hại cho người khác từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Thu lợi bất chính 1.000.000.000 đồng trở lên;

b) Gây thiệt hại cho người khác 1.500.000.000 đồng trở lên;

c) Quy mô mạng lưới người tham gia 100 người trở lên.

3. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Nhận diện các thủ đoạn đa cấp biến tướng

Để tránh sập bẫy các tổ chức bất chính, người dân cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu của mô hình "hình tháp ảo". Trong mô hình này, lợi nhuận không đến từ việc bán sản phẩm thực tế mà chủ yếu đến từ việc tuyển mộ thành viên mới. Người tham gia thường bị yêu cầu đóng một khoản tiền đặt cọc hoặc mua một lượng hàng hóa nhất định để có quyền tham gia hệ thống.

Các đối tượng thường nhắm vào những nhóm người yếu thế như nông dân, sinh viên hoặc công nhân với lời hứa hẹn về mức lợi nhuận "khủng" mà không cần lao động vất vả. Việc đưa Điều 217a vào Văn bản hợp nhất 01/VBHN-VPQH năm 2017 không chỉ là công cụ để xử lý các sai phạm mà còn là lời cảnh báo đanh thép đối với những ai có ý định trục lợi trên lòng tin của người dân.

Lời khuyên pháp lý

Trước khi tham gia bất kỳ mạng lưới kinh doanh đa cấp nào, người dân cần kiểm tra kỹ tính pháp lý của doanh nghiệp thông qua danh sách các đơn vị được cấp phép bởi Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương). Đồng thời, cần tỉnh táo trước các chương trình trả thưởng quá cao so với giá trị thực tế của sản phẩm.

Việc hình sự hóa hành vi vi phạm kinh doanh đa cấp là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng và duy trì trật tự quản lý kinh tế trong giai đoạn mới.