Từ ngày 01/7/2025, một làn sóng cải cách hành chính mạnh mẽ sẽ chính thức có hiệu lực, mang theo những thay đổi căn bản trong công tác quản lý an toàn, vệ sinh lao động tại Việt Nam. Thay vì chỉ tập trung ở cấp huyện hay cấp tỉnh như trước đây, quyền lực và trách nhiệm giờ đây được đặt trực tiếp vào tay chính quyền cơ sở - UBND cấp xã.

1. Bước ngoặt phân quyền mạnh mẽ cho UBND cấp xã

Lần đầu tiên trong lịch sử pháp lý về lao động, UBND cấp xã được giao những nhiệm vụ cụ thể và trực tiếp mà trước đây vốn thuộc thẩm quyền của các cơ quan cấp cao hơn. Theo quy định tại Điều 9 Nghị định 128/2025/NĐ-CP, chính quyền cấp xã không còn đứng ngoài cuộc mà phải chủ động tiếp nhận thông báo về nguy cơ mất an toàn, xử lý sự cố kỹ thuật nghiêm trọng và ứng phó khẩn cấp tại địa bàn.

Sự thay đổi này nhằm khắc phục khoảng trống trong giám sát hiện trường mà Luật An toàn, vệ sinh lao động 2015 trước đây chưa quy định rõ nét. Việc "gần dân, sát việc" sẽ giúp các vi phạm được ngăn chặn kịp thời hơn.

2. Trách nhiệm thống kê và báo cáo tai nạn lao động

Không chỉ dừng lại ở việc giám sát, UBND cấp xã còn trở thành đầu mối quan trọng trong việc thu thập dữ liệu. Căn cứ Điều 44 và Điều 47 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, mọi vụ tai nạn lao động xảy ra trên địa bàn, bao gồm cả đối với người lao động không có hợp đồng, đều phải được cấp xã thống kê và báo cáo định kỳ về Sở Nội vụ.

3. Quyền điều tra tai nạn cho lao động tự do

Đây được xem là một trong những điểm nhân văn nhất của quy định mới. Đối với những người lao động tự do (không có hợp đồng lao động), khi xảy ra tai nạn, UBND cấp xã sẽ là cơ quan đứng ra lập biên bản và thành lập Đoàn điều tra cấp cơ sở. Quy định này tại Điều 43 và Điều 49 Nghị định 129/2025/NĐ-CP đảm bảo rằng không một người lao động nào bị bỏ lại phía sau khi gặp rủi ro nghề nghiệp.

"Ủy ban nhân dân cấp xã nơi xảy ra tai nạn có trách nhiệm cung cấp đầy đủ tài liệu, đồ vật, phương tiện có liên quan đến vụ tai nạn lao động cho Đoàn điều tra..."

4. Vai trò của Công an cấp xã trong tiếp nhận khai báo

Lực lượng Công an cấp xã cũng được giao trọng trách mới trong việc tiếp nhận khai báo tai nạn lao động và sự cố kỹ thuật. Theo Điều 42 Nghị định 129/2025/NĐ-CP, sự phối hợp chặt chẽ giữa UBND và Công an xã sẽ giúp hiện trường vụ tai nạn được bảo vệ tốt hơn, phục vụ đắc lực cho công tác điều tra sau này.

5. Quản lý bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện

Cuối cùng, UBND cấp xã còn đóng vai trò là người đồng hành cùng người lao động trong việc tiếp cận chính sách an sinh. Theo Nghị định 143/2024/NĐ-CP, chính quyền cơ sở sẽ thực hiện tuyên truyền, kiểm tra và giải quyết các khiếu nại liên quan đến bảo hiểm tai nạn lao động tự nguyện, giúp người dân yên tâm hơn khi tham gia sản xuất.

Tóm lại, việc tăng cường thẩm quyền cho cấp xã từ ngày 01/7/2025 là một bước đi đúng đắn, giúp đưa pháp luật về an toàn lao động đi sâu vào đời sống, bảo vệ trực tiếp quyền lợi của mọi tầng lớp lao động tại địa phương.