Cấp công trình: Bước ngoặt mới trong xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng từ 01/7/2026

Ngành xây dựng Việt Nam đang chứng kiến những thay đổi quan trọng trong công tác quản lý, đặc biệt là quy định về cấp giấy phép xây dựng. Từ ngày 01/7/2026, một điểm mới đáng chú ý sẽ chính thức có hiệu lực, đó là việc cấp công trình sẽ trở thành căn cứ then chốt để xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng. Sự điều chỉnh này, được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 3 của một Thông tư mới (giả định là Thông tư 34/2026/TT-BXD như bài gốc đã đề cập), hứa hẹn mang lại sự minh bạch và hiệu quả hơn trong quy trình cấp phép, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về sự nắm bắt và tuân thủ pháp luật từ các chủ thể liên quan.

Điểm khác biệt cốt lõi: Cấp công trình và thẩm quyền cấp phép

Trước đây, theo Thông tư 06/2021/TT-BXD (đã được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 02/2025/TT-BXD), cấp công trình chủ yếu được sử dụng để xác định các công trình được miễn giấy phép xây dựng. Tuy nhiên, với quy định mới, phạm vi áp dụng của cấp công trình đã được mở rộng đáng kể, trở thành một trong những yếu tố quyết định cơ quan nào có thẩm quyền cấp phép. Điều này thể hiện sự chuyển dịch trong tư duy quản lý, từ việc chỉ tập trung vào miễn trừ sang việc sử dụng cấp công trình như một công cụ phân quyền rõ ràng hơn.

Việc xác định thẩm quyền dựa trên cấp công trình giúp phân loại các dự án theo mức độ phức tạp và quy mô, từ đó giao cho các cơ quan quản lý có đủ năng lực và chuyên môn để xử lý. Điều này không chỉ giảm tải cho các cơ quan cấp trên mà còn đảm bảo rằng mỗi dự án được xem xét bởi đội ngũ phù hợp nhất, góp phần nâng cao chất lượng thẩm định và cấp phép.

Nguyên tắc áp dụng cấp công trình trong các loại dự án

Khoản 2 Điều 3 của Thông tư mới tiếp tục làm rõ nguyên tắc áp dụng cấp công trình đối với từng loại dự án, đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn đa dạng của hoạt động xây dựng:

• Dự án chỉ có một công trình chính độc lập: Trong trường hợp này, cấp của chính công trình đó sẽ được áp dụng để xác định thẩm quyền.
• Dự án có nhiều công trình chính độc lập: Khi một dự án bao gồm nhiều công trình chính, cấp của công trình chính có cấp cao nhất sẽ được lấy làm căn cứ. Điều này đảm bảo rằng toàn bộ dự án sẽ được quản lý theo tiêu chuẩn của cấu phần phức tạp nhất.
• Dự án có tổ hợp công trình hoặc dây chuyền công nghệ: Đối với các dự án phức tạp hơn như tổ hợp công trình hoặc dây chuyền công nghệ, cấp công trình sẽ được xác định theo quy định tại Điều 2 của Thông tư, đòi hỏi sự đánh giá tổng thể và chuyên sâu hơn.

Những nguyên tắc này giúp chuẩn hóa quy trình, tránh sự chồng chéo hoặc bỏ sót trong việc xác định thẩm quyền, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ đầu tư trong việc chuẩn bị hồ sơ và thực hiện các thủ tục pháp lý.

Mở rộng các trường hợp áp dụng cấp công trình

Ngoài việc xác định thẩm quyền cấp giấy phép xây dựng, khoản 1 Điều 3 của Thông tư mới còn bổ sung nhiều trường hợp khác mà cấp công trình được áp dụng, cho thấy vai trò ngày càng toàn diện của yếu tố này trong quản lý xây dựng:

• Xác định điều kiện kinh nghiệm nghề nghiệp của cá nhân để cấp chứng chỉ hành nghề: Điều này đảm bảo rằng các cá nhân hành nghề xây dựng phải có kinh nghiệm phù hợp với cấp độ phức tạp của công trình mà họ tham gia, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và trách nhiệm chuyên môn.
• Xác định công trình phải áp dụng mô hình thông tin công trình (BIM) và các giải pháp công nghệ số: Việc áp dụng BIM và công nghệ số là xu hướng tất yếu của ngành xây dựng hiện đại. Quy định này giúp định hướng các dự án lớn, phức tạp phải ứng dụng công nghệ tiên tiến, góp phần tối ưu hóa thiết kế, thi công và quản lý vòng đời công trình.
• Xác định công trình có yêu cầu lập chỉ dẫn kỹ thuật riêng: Các công trình đặc thù, có yêu cầu kỹ thuật cao sẽ cần có chỉ dẫn riêng, đảm bảo chất lượng và an toàn tuyệt đối.
• Xác định công trình phải thực hiện đánh giá định kỳ về an toàn: An toàn công trình là yếu tố tối quan trọng. Việc quy định các công trình phải đánh giá định kỳ dựa trên cấp độ giúp phòng ngừa rủi ro, đảm bảo an toàn cho người sử dụng và cộng đồng.
• Xác định thời hạn và mức tiền bảo hành công trình: Cấp công trình sẽ là cơ sở để quy định thời gian và giá trị bảo hành, phản ánh mức độ rủi ro và chi phí tiềm ẩn liên quan đến chất lượng công trình.
• Xử lý công trình hết thời hạn sử dụng theo thiết kế: Quy định này giúp các cơ quan quản lý có cơ sở pháp lý để xử lý các công trình đã hết niên hạn sử dụng, đảm bảo an toàn công cộng và quy hoạch đô thị.

Tác động và lời khuyên cho các chủ thể

Những thay đổi này, có hiệu lực từ 01/7/2026, sẽ tác động sâu rộng đến toàn bộ chuỗi giá trị trong ngành xây dựng. Các chủ đầu tư cần chủ động nghiên cứu kỹ lưỡng các quy định mới để xác định đúng thẩm quyền cấp phép, tránh sai sót và chậm trễ trong quá trình triển khai dự án. Các nhà thầu, tư vấn thiết kế và giám sát cũng cần cập nhật kiến thức để đảm bảo tuân thủ các yêu cầu về kinh nghiệm, áp dụng công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đối với các cơ quan quản lý nhà nước, việc triển khai hiệu quả các quy định này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đào tạo cán bộ và chuẩn hóa quy trình nội bộ. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một môi trường đầu tư xây dựng minh bạch, hiệu quả và an toàn, góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Để hiểu rõ hơn về các quy định liên quan, quý độc giả có thể tham khảo thêm Luật Xây dựng 2014 và Luật Xây dựng sửa đổi 2020, cùng các văn bản hướng dẫn chi tiết khác.