Trong đời sống xã hội Việt Nam, quan hệ hôn nhân và gia đình luôn được coi là nền tảng cốt lõi. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những trường hợp vi phạm các điều cấm của pháp luật, đặc biệt là việc kết hôn giữa những người có quan hệ huyết thống gần gũi. Để tăng cường tính răn đe, Chính phủ đã ban hành quy định mới với mức xử phạt tăng mạnh đối với các hành vi này.

Mức phạt tăng đột biến từ ngày 01/9/2020

Theo quy định hiện hành (áp dụng đến hết ngày 31/8/2020), hành vi kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người có họ trong phạm vi ba đời chỉ bị xử phạt từ 01 - 03 triệu đồng theo quy định tại khoản 35 Điều 1 Nghị định 67/2015/NĐ-CP. Mức phạt này được đánh giá là còn khá thấp, chưa đủ sức răn đe đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng đạo đức và huyết thống.

Tuy nhiên, kể từ ngày 01/9/2020, khi Nghị định 82/2020/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, mức phạt này sẽ tăng lên gấp nhiều lần. Cụ thể, tại điểm a khoản 2 Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP quy định:

"2. Phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây: a) Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc giữa những người có họ trong phạm vi ba đời;"

Như vậy, mức phạt tối đa đã tăng từ 03 triệu đồng lên đến 20 triệu đồng. Đây là một bước đi quyết liệt của Nhà nước nhằm bảo vệ sự thuần khiết của nòi giống và duy trì các giá trị đạo đức gia đình truyền thống.

Thế nào là người có họ trong phạm vi ba đời?

Để hiểu rõ quy định này, người dân cần đối chiếu với giải thích từ ngữ tại khoản 18 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Theo đó, những người có họ trong phạm vi ba đời là những người cùng một gốc sinh ra bao gồm:

• Đời thứ nhất: Cha mẹ;
• Đời thứ hai: Anh, chị, em cùng cha cùng mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha;
• Đời thứ ba: Anh, chị, em con chú, con bác, con cô, con cậu, con dì.

Việc kết hôn trong phạm vi này không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn là hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối theo điểm d khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Các hành vi vi phạm khác cũng bị phạt nặng

Bên cạnh việc kết hôn cận huyết, Điều 59 Nghị định 82/2020/NĐ-CP còn áp dụng mức phạt từ 10 - 20 triệu đồng đối với hàng loạt hành vi vi phạm khác như:

• Kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa cha, mẹ nuôi với con nuôi;
• Cưỡng ép kết hôn hoặc lừa dối kết hôn; cưỡng ép ly hôn hoặc lừa dối ly hôn;
• Lợi dụng việc ly hôn để trốn tránh nghĩa vụ tài sản, vi phạm chính sách dân số;
• Lợi dụng việc kết hôn để xuất cảnh, nhập cảnh, cư trú, nhập quốc tịch hoặc hưởng chế độ ưu đãi của Nhà nước mà không nhằm mục đích xây dựng gia đình.

Việc nắm vững các quy định mới này là vô cùng cần thiết để mỗi cá nhân tự bảo vệ quyền lợi của mình và tránh những rủi ro pháp lý không đáng có khi Nghị định chính thức có hiệu lực vào đầu tháng 9 tới.