Trong bối cảnh vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò của đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch tại cơ sở ngày càng trở nên then chốt. Họ không chỉ là những người trực tiếp giải quyết các thủ tục hành chính liên quan mật thiết đến đời sống người dân mà còn là "cánh tay nối dài" của ngành Tư pháp trong việc phổ biến, giáo dục pháp luật và bảo đảm an ninh trật tự tại địa phương. Tuy nhiên, thực trạng quá tải công việc và việc phải "gánh" thêm nhiều nhiệm vụ không tên đang là rào cản lớn ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Để chấn chỉnh tình trạng này, Bộ Tư pháp đã đưa ra những chỉ đạo quyết liệt tại Công văn số 122/BTP-TCCB ban hành ngày 10/01/2026.

Nguyên tắc "bất di bất dịch": Không kiêm nhiệm chức danh khác

Một trong những nội dung trọng tâm và mang tính quyết định tại Công văn số 122/BTP-TCCB là yêu cầu các địa phương phải bảo đảm nguyên tắc: không giao công chức tư pháp thực hiện nhiệm vụ của các chức danh chuyên trách khác. Điều này nhằm tập trung nguồn lực tối đa cho công tác tư pháp, vốn đã được mở rộng lên tới 14 nhóm nhiệm vụ tại cấp xã, từ đăng ký hộ tịch, chứng thực, hòa giải ở cơ sở cho đến phổ biến giáo dục pháp luật và theo dõi thi hành pháp luật.

Theo quy định tại khoản 2 Điều 5 Nghị định 33/2023/NĐ-CP, Tư pháp - Hộ tịch là một chức danh công chức cấp xã riêng biệt, có tính chuyên môn sâu và đòi hỏi sự tập trung cao độ. Việc bắt buộc công chức này phải kiêm nhiệm thêm các công việc của Văn phòng, Đảng ủy, hoặc tham gia vào các ban chỉ đạo bồi thường giải phóng mặt bằng, cưỡng chế thu hồi đất... đã dẫn đến tình trạng quá tải nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng phục vụ nhân dân và làm giảm tính chuyên nghiệp của cơ quan hành chính nhà nước cấp cơ sở.

"Việc phân công nhiệm vụ phải rõ ràng, khoa học, tuyệt đối không để công chức tư pháp kiêm nhiệm nhiệm vụ của các chức danh chuyên trách khác nhằm bảo đảm tính chuyên sâu và hiệu quả công việc."

Chuẩn hóa trình độ chuyên môn theo Luật Hộ tịch

Bên cạnh việc giảm tải áp lực kiêm nhiệm, Bộ Tư pháp cũng đặc biệt nhấn mạnh việc bố trí công chức làm công tác hộ tịch phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt quy định tại Luật Hộ tịch 2014. Cụ thể, người làm công tác này phải có trình độ chuyên môn luật từ trung cấp trở lên và được bồi dưỡng nghiệp vụ hộ tịch bài bản trước khi được giao nhiệm vụ.

Thực tế khảo sát tại nhiều địa phương cho thấy, đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch vẫn còn mỏng, phân bổ chưa đồng đều và một bộ phận nhỏ chưa đạt chuẩn về bằng cấp chuyên môn theo quy định mới. Do đó, Bộ Tư pháp đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố cần tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng, thậm chí chủ động điều động công chức có chuyên môn, nghiệp vụ vững vàng từ cấp tỉnh, cấp huyện về hỗ trợ trực tiếp cho các xã, phường, đặc khu có khối lượng công việc lớn nhưng đang thiếu hụt nhân lực chuyên sâu.

Giải pháp căn cơ cho bài toán nhân sự và áp lực công việc

Để giải quyết triệt để tình trạng "thiếu người, thừa việc" tại cơ sở, Bộ Tư pháp đã gợi mở một số giải pháp linh hoạt và đồng bộ cho các địa phương chủ động áp dụng:

• Tuyển dụng nguồn nhân lực chất lượng cao: Ưu tiên thu hút và trọng dụng những người có tài năng, có trình độ chuyên môn xuất sắc về làm việc tại cơ sở theo đúng tinh thần và chính sách ưu đãi tại Nghị định 179/2024/NĐ-CP.
• Ký hợp đồng lao động hỗ trợ: Nghiên cứu cơ chế thuê khoán chuyên gia hoặc ký hợp đồng lao động ngắn hạn để thực hiện một số nhiệm vụ tư pháp cụ thể hoặc các công việc mang tính chất hỗ trợ, hành chính phụ trợ nhằm giảm tải áp lực cho biên chế chính thức.
• Đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện: Tập trung đầu tư, hoàn thiện hạ tầng số, cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử đồng bộ để rút ngắn tối đa thời gian xử lý thủ tục hành chính, hạn chế thấp nhất tình trạng tồn đọng hồ sơ hoặc giải quyết quá hạn gây bức xúc trong nhân dân.

Việc thực hiện nghiêm túc, triệt để các chỉ đạo tại Công văn số 122/BTP-TCCB không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng, giảm tải áp lực cho đội ngũ công chức Tư pháp - Hộ tịch cấp xã mà còn là bước đi chiến lược, quan trọng để xây dựng một nền hành chính tư pháp hiện đại, chuyên nghiệp, kỷ cương và thực sự lấy người dân làm trung tâm phục vụ.