Trong nỗ lực bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể, ngày 28/10/2015, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 109/2015/NĐ-CP. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc chăm lo đời sống cho những "báu vật nhân văn sống" – những người đang ngày đêm gìn giữ hồn cốt của dân tộc nhưng lại có hoàn cảnh kinh tế eo hẹp.

Chính sách nhân văn dành cho những người giữ lửa di sản

Nghị định này tập trung vào đối tượng là các Nghệ nhân nhân dân (NNND) và Nghệ nhân ưu tú (NNUT) đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu, nhưng hiện đang đối mặt với khó khăn về thu nhập hoặc không có nguồn trợ cấp ổn định. Theo quy định tại Điều 3 Nghị định 109/2015/NĐ-CP, mức trợ cấp sinh hoạt hàng tháng được phân chia thành 3 mức cụ thể dựa trên điều kiện hoàn cảnh và thu nhập của nghệ nhân.

Ba mức trợ cấp sinh hoạt hàng tháng từ ngày 01/01/2016

Căn cứ vào tình hình thực tế của từng hộ gia đình nghệ nhân, Nhà nước sẽ áp dụng các mức hỗ trợ như sau:

• Mức 1.000.000 đồng/tháng: Áp dụng cho nghệ nhân từ đủ 55 tuổi (nữ) hoặc 60 tuổi (nam) trở lên không có người phụng dưỡng; người khuyết tật nặng hoặc đặc biệt nặng; người mắc bệnh cần chữa trị dài ngày... mà có thu nhập bình quân đầu người hàng tháng dưới 50% mức lương cơ sở.
• Mức 850.000 đồng/tháng: Dành cho các đối tượng nêu trên nhưng có thu nhập từ 50% đến dưới mức lương cơ sở; hoặc nghệ nhân không thuộc diện ưu tiên đặc biệt nhưng có thu nhập dưới 50% mức lương cơ sở.
• Mức 700.000 đồng/tháng: Áp dụng cho nghệ nhân có thu nhập bình quân hàng tháng từ 50% mức lương cơ sở đến dưới mức lương cơ sở.

"Mức trợ cấp sinh hoạt hàng tháng quy định tại Nghị định này là nguồn động viên kịp thời để các nghệ nhân yên tâm truyền dạy nghề, cống hiến cho sự nghiệp bảo tồn văn hóa."

Hỗ trợ toàn diện về y tế và mai táng phí

Không chỉ dừng lại ở trợ cấp sinh hoạt, Chính phủ còn đặc biệt quan tâm đến vấn đề chăm sóc sức khỏe cho các nghệ nhân. Tại Điều 4 Nghị định 109/2015/NĐ-CP quy định rõ:

Điều 4. Bảo hiểm y tế

1. Được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế với mức đóng như đối với người thuộc hộ gia đình nghèo (mức đóng tại thời điểm ban hành Nghị định này bằng 4,5% mức lương cơ sở do Chính phủ quy định).

2. Được hưởng bảo hiểm y tế khi khám bệnh, chữa bệnh với mức hưởng như đối với người thuộc hộ gia đình nghèo theo quy định của pháp luật về bảo hiểm y tế.

Bên cạnh đó, nhằm tri ân những đóng góp của nghệ nhân cho đến cuối đời, Điều 5 Nghị định 109/2015/NĐ-CP cũng quy định mức hỗ trợ chi phí mai táng là 7.000.000 đồng khi nghệ nhân qua đời.

Thời điểm có hiệu lực và ý nghĩa thực tiễn

Nghị định này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/01/2016. Việc ban hành chính sách này vào thời điểm cuối năm 2015 thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng và Nhà nước đối với tầng lớp nghệ nhân – những người nắm giữ bí quyết và kỹ năng của các loại hình nghệ thuật truyền thống, thủ công mỹ nghệ độc đáo.

Trong bối cảnh nhiều nghệ nhân cao tuổi đang phải vật lộn với cuộc sống mưu sinh, chính sách hỗ trợ này không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn là sự công nhận, tôn vinh xứng đáng đối với những cống hiến thầm lặng của họ trong việc giữ gìn bản sắc văn hóa Việt Nam.