Ngày 05/04/2016, một dấu mốc quan trọng của nền báo chí nước nhà đã được xác lập khi Quốc hội chính thức thông qua Luật Báo chí 2016. Với 6 Chương và 61 Điều, văn bản pháp lý này không chỉ kế thừa mà còn phát triển mạnh mẽ các quy định về quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận, đồng thời siết chặt đạo đức nghề nghiệp của người làm báo trong kỷ nguyên thông tin bùng nổ.

Nhà báo cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật và đạo đức nghề nghiệp (ảnh minh họa)

Báo chí không được 'thay mặt' Tòa án để tuyên án

Một trong những điểm nóng nhất tại Điều 9 Luật Báo chí 2016 chính là danh mục các hành vi bị nghiêm cấm. Đáng chú ý, luật quy định rõ cơ quan báo chí không được quy kết tội danh khi chưa có bản án của Tòa án.

Thực tế thời gian qua, không ít trường hợp báo chí vì áp lực 'tin nóng' đã vội vàng dùng các từ ngữ khẳng định một cá nhân là tội phạm ngay khi mới khởi tố. Điều này không chỉ vi phạm nguyên tắc 'suy đoán vô tội' trong tố tụng hình sự mà còn gây ra những hệ lụy khôn lường về danh dự, nhân phẩm của công dân. Theo quy định mới, báo chí phải giữ thái độ khách quan, chỉ đưa tin dựa trên diễn biến vụ việc và tuyệt đối không được lấn sân sang chức năng phán quyết của cơ quan tư pháp.

"Cấm quy kết tội danh khi chưa có bản án của Tòa án; thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân..."

Quyền tự do ngôn luận của công dân được nâng tầm

Tại khoản 1 Điều 11 Luật Báo chí 2016, quyền tự do ngôn luận trên báo chí của công dân đã được cụ thể hóa một cách sâu sắc. Theo đó, mỗi người dân không chỉ là người tiếp nhận thông tin mà còn là chủ thể tích cực tham gia vào đời sống chính trị - xã hội thông qua báo chí.

Công dân có quyền phát biểu ý kiến về tình hình đất nước, tham gia xây dựng đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, quyền góp ý, phê bình, khiếu nại, tố cáo đối với các tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước trên mặt báo được bảo đảm, tạo ra cơ chế giám sát xã hội minh bạch và hiệu quả.

Ranh giới giữa thông tin báo chí và phán quyết pháp lý cần được phân định rõ ràng (ảnh minh họa)

Tiêu chuẩn cấp thẻ nhà báo: 'Mở cửa' nhưng không hạ thấp chất lượng

Một thay đổi mang tính thực tiễn cao nằm ở Điều 27 Luật Báo chí 2016 về điều kiện cấp thẻ nhà báo. Thời gian công tác liên tục tại cơ quan báo chí để được xét cấp thẻ đã được rút ngắn từ 03 năm xuống còn 02 năm.

Quy định này nhằm tạo điều kiện cho đội ngũ phóng viên trẻ, năng động sớm có tư cách pháp lý chính thức để tác nghiệp. Tuy nhiên, các tiêu chuẩn về bằng cấp (đại học trở lên) và đạo đức nghề nghiệp vẫn được giữ vững để đảm bảo chất lượng đội ngũ tinh hoa của nền báo chí cách mạng.

Lời kết cho người làm báo

Luật Báo chí 2016 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2017. Từ nay đến lúc đó, các cơ quan báo chí và đội ngũ nhà báo cần chủ động nghiên cứu, điều chỉnh quy trình tác nghiệp để tránh những sai sót pháp lý đáng tiếc, đồng thời phát huy tối đa vai trò là 'người gác cổng' tin cậy của xã hội.