Trong bối cảnh nền kinh tế đang dần phục hồi sau đại dịch, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 38/2022/NĐ-CP quy định mức lương tối thiểu mới áp dụng từ ngày 01/7/2022. Tuy nhiên, bên cạnh niềm vui tăng lương, không ít người lao động có bằng cấp đang bày tỏ sự lo ngại trước một thay đổi mang tính bước ngoặt: Sự biến mất của quy định cộng thêm ít nhất 7% lương cho lao động đã qua đào tạo.

Nhìn lại lịch sử: Đặc quyền của tấm bằng nghề suốt 15 năm

Suốt từ năm 2008 đến nay, qua hàng loạt các văn bản như Nghị định 90/2019/NĐ-CP và các nghị định tiền nhiệm, pháp luật luôn khẳng định một nguyên tắc bất di bất dịch: Người lao động làm công việc đòi hỏi đã qua học nghề, đào tạo nghề phải được trả lương cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng.

Cụ thể, tại Điều 5 Nghị định 90/2019/NĐ-CP (có hiệu lực đến hết 30/6/2022) quy định:

"1. Mức lương tối thiểu vùng... phải bảo đảm:... b) Cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng đối với người lao động làm công việc đòi hỏi người lao động đã qua học nghề, đào tạo nghề..."

Quy định này không chỉ là sự ghi nhận công sức học tập mà còn là động lực để người lao động nâng cao trình độ chuyên môn. Thế nhưng, tấm màn nhung của đặc quyền này dường như đang dần khép lại khi Nghị định 38/2022/NĐ-CP chính thức lộ diện.

Nghị định 38/2022/NĐ-CP: Sự im lặng đầy ẩn ý

Khác với tất cả các nghị định trước đó, Nghị định 38/2022/NĐ-CP hoàn toàn không nhắc đến con số "7%" dành cho lao động có bằng cấp. Tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 38/2022/NĐ-CP, Chính phủ chỉ quy định chung về mức lương tối thiểu tháng là mức thấp nhất để thỏa thuận và trả lương.

Điều này đồng nghĩa với việc, về mặt lý thuyết, từ ngày 01/7/2022, doanh nghiệp có quyền thỏa thuận mức lương với một kỹ sư hoặc cử nhân bằng đúng mức lương tối thiểu vùng (ví dụ 4.680.000 đồng tại Vùng I) mà không vi phạm quy định về lương tối thiểu.

Bảng lương tối thiểu vùng áp dụng từ 01/7/2022:

Gỡ rối từ Công văn 2086/BLĐTBXH-TLĐLĐVN: Quyền lợi cũ có bị mất?

Trước những băn khoăn của dư luận, ngày 17/6/2022, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã ban hành Công văn 2086/BLĐTBXH-TLĐLĐVN để hướng dẫn triển khai. Điểm mấu chốt nằm ở nguyên tắc kế thừa các thỏa thuận có lợi hơn cho người lao động.

Theo đó, đối với những hợp đồng lao động đã ký kết trước ngày 01/7/2022 mà trong đó đã có thỏa thuận trả lương cao hơn ít nhất 7% cho lao động qua đào tạo, thì doanh nghiệp phải tiếp tục thực hiện, trừ khi hai bên có thỏa thuận mới khác. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi cho những người đang làm việc, tránh tình trạng bị cắt giảm lương đột ngột khi nghị định mới có hiệu lực.

Xung đột pháp lý: Bài toán khó về mức đóng Bảo hiểm xã hội

Dù Nghị định 38/2022/NĐ-CP không quy định mức +7%, nhưng một văn bản quan trọng khác là Quyết định 595/QĐ-BHXH vẫn đang duy trì quy định này tại điểm a khoản 2.6 Điều 6:

"a) Người lao động làm công việc hoặc chức danh đòi hỏi lao động qua đào tạo, học nghề (kể cả lao động do doanh nghiệp tự dạy nghề) phải cao hơn ít nhất 7% so với mức lương tối thiểu vùng;"

Sự vênh nhau giữa quy định về tiền lương (Nghị định 38) và quy định về đóng BHXH (Quyết định 595) đang đẩy doanh nghiệp vào thế khó. Nếu trả lương bằng mức tối thiểu vùng để tiết giảm chi phí, doanh nghiệp có thể bị cơ quan BHXH từ chối hồ sơ vì mức đóng không đảm bảo điều kiện +7% cho lao động có bằng cấp.

Lời khuyên cho doanh nghiệp và người lao động trong giai đoạn chuyển tiếp

Ở thời điểm hiện tại (tháng 6/2022), khi các văn bản hướng dẫn chi tiết hơn chưa được ban hành, các chuyên gia pháp lý khuyến nghị:

• Đối với doanh nghiệp: Nên duy trì mức lương cao hơn ít nhất 7% cho lao động có bằng cấp để đảm bảo tính ổn định trong quan hệ lao động và tránh rủi ro khi đóng BHXH.
• Đối với người lao động: Cần rà soát kỹ hợp đồng lao động và các thỏa ước lao động tập thể. Nếu có ký kết hợp đồng mới sau ngày 01/7/2022, hãy chủ động thương lượng về mức lương dựa trên trình độ chuyên môn thay vì chỉ dựa vào mức tối thiểu vùng.

Việc "cào bằng" lương tối thiểu có thể giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong quản trị chi phí, nhưng về lâu dài, nó có thể làm giảm sức hút của việc đào tạo nghề và nâng cao trình độ. Chúng ta cần chờ đợi thêm những động thái cụ thể từ Chính phủ để có cái nhìn rõ ràng nhất về tương lai của tấm bằng nghề trong bảng lương doanh nghiệp.