Giấy chứng minh Thẩm phán và Giấy chứng minh Hội thẩm không chỉ đơn thuần là một tấm thẻ định danh công tác, mà còn là biểu tượng thiêng liêng đại diện cho công lý, lẽ phải và uy tín của toàn bộ hệ thống Tòa án nhân dân Việt Nam. Tuy nhiên, thực tế thời gian qua đã ghi nhận không ít trường hợp cá biệt sử dụng sai mục đích thẻ ngành, thậm chí xuất hiện các hành vi vi phạm nghiêm trọng như mua bán, cho mượn hoặc dùng thẻ để "thông chốt" giao thông, gây ảnh hưởng xấu đến hình ảnh người cán bộ tư pháp. Để siết chặt kỷ luật, nâng cao uy tín ngành, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao đã ban hành Thông tư 01/2026/TT-TANDTC quy định cực kỳ nghiêm ngặt về mẫu, việc quản lý, sử dụng, cấp, đổi và thu hồi các loại giấy tờ này.

4 hành vi "đại kỵ" bị nghiêm cấm tuyệt đối đối với Thẩm phán và Hội thẩm

Nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng lạm dụng hoặc sử dụng thẻ ngành sai mục đích, quy định tại Điều 4 Thông tư 01/2026/TT-TANDTC đã chỉ rõ 4 nhóm hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối mà mọi cán bộ, công chức ngành Tòa án và các Hội thẩm nhân dân, Hội thẩm quân nhân phải ghi nhớ và tuân thủ nghiêm ngặt:

1. Sử dụng Giấy chứng minh Thẩm phán, Giấy chứng minh Hội thẩm làm ảnh hưởng xấu đến hình ảnh, uy tín của Tòa án.
2. Cho, mượn, tặng, cầm cố, thế chấp, mua, bán Giấy chứng minh Thẩm phán, Giấy chứng minh Hội thẩm.
3. Sử dụng Giấy chứng minh Thẩm phán, Giấy chứng minh Hội thẩm thay giấy giới thiệu, căn cước công dân hoặc các giấy tờ tùy thân khác không phải trong hoạt động công vụ theo quy định của pháp luật.
4. Làm giả, sửa chữa, tẩy xóa Giấy chứng minh Thẩm phán, Giấy chứng minh Hội thẩm.

Quy định này là cơ sở pháp lý vững chắc để chấn chỉnh tác phong, đạo đức công vụ. Việc mang thẻ ngành đi cầm cố tại các tiệm cầm đồ, cho người thân mượn để đối phó với lực lượng Cảnh sát giao thông khi vi phạm, hoặc sử dụng thay thế Căn cước công dân trong các giao dịch dân sự cá nhân (như thuê nhà, vay vốn ngân hàng, làm thủ tục bay...) đều là những hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Tùy theo tính chất và mức độ hậu quả, người vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật nghiêm khắc hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nguyên tắc "vàng" trong quản lý và sử dụng thẻ ngành Tòa án

Bên cạnh các điều cấm, Điều 3 Thông tư 01/2026/TT-TANDTC cũng thiết lập các nguyên tắc quản lý chặt chẽ, khoa học nhằm bảo đảm tính thống nhất và an toàn thông tin trong toàn hệ thống Tòa án:

• Đúng đối tượng, tiêu chuẩn, định mức: Việc cấp, đổi, thu hồi thẻ phải tuân thủ chặt chẽ các tiêu chuẩn nghiệp vụ, bảo đảm mỗi Thẩm phán, Hội thẩm chỉ sở hữu duy nhất một thẻ ngành hợp lệ trong nhiệm kỳ công tác.
• Chỉ dùng trong hoạt động công vụ: Thẻ ngành chỉ có giá trị pháp lý khi người sở hữu đang thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật tố tụng và các nhiệm vụ công vụ liên quan.
• Xử lý nghiêm mọi vi phạm: Bất kỳ hành vi buông lỏng quản lý hoặc cố ý vi phạm quy trình cấp phát, sử dụng thẻ đều phải bị xem xét trách nhiệm pháp lý theo Điều 13 Thông tư 01/2026/TT-TANDTC.

Đặc biệt, quy định tại khoản 4 Điều 3 Thông tư 01/2026/TT-TANDTC nêu rõ quy trình bắt buộc khi không may bị mất thẻ ngành. Thẩm phán hoặc Hội thẩm không được tự ý giữ im lặng hay tự tìm kiếm mà phải lập tức thực hiện hai bước sau:

1. Trình báo ngay bằng văn bản với cơ quan Công an địa phương nơi xảy ra sự việc mất thẻ để ghi nhận và ngăn ngừa nguy cơ kẻ xấu lợi dụng thẻ giả danh cán bộ Tòa án.
2. Báo cáo bằng văn bản cho Thủ trưởng đơn vị hoặc Chánh án Tòa án nơi mình đang công tác hoặc thực hiện nhiệm vụ xét xử để tiến hành các thủ tục vô hiệu hóa thẻ cũ và đề xuất cấp lại thẻ mới.

Các trường hợp bắt buộc phải thu hồi thẻ ngành Tòa án

Để tránh tình trạng thẻ ngành trôi nổi ngoài xã hội sau khi cán bộ kết thúc nhiệm kỳ hoặc chuyển công tác, Điều 11 Thông tư 01/2026/TT-TANDTC đã quy định cụ thể các trường hợp bắt buộc phải thu hồi Giấy chứng minh Thẩm phán, Giấy chứng minh Hội thẩm bao gồm:

• Thẻ được cấp không đúng quy định pháp luật hoặc có sai sót về thông tin nhân thân.
• Thẻ bị hư hỏng, rách nát, mờ chữ hoặc không còn giá trị sử dụng thực tế.
• Thẩm phán nghỉ hưu, thôi việc; Hội thẩm quân nhân thôi phục vụ tại ngũ.
• Thẩm phán, Hội thẩm thay đổi cơ quan, đơn vị công tác hoặc thay đổi chức danh, chức vụ công tác mà không còn là Thẩm phán hoặc Hội thẩm.
• Hội thẩm hết nhiệm kỳ công tác mà không được bầu hoặc cử lại.
• Thẩm phán bị kỷ luật bằng hình thức cách chức, miễn nhiệm; Hội thẩm bị miễn nhiệm, bãi nhiệm.
• Thẩm phán, Hội thẩm bị truy cứu trách nhiệm hình sự do có hành vi vi phạm pháp luật.

Trách nhiệm thu hồi thuộc về Thủ trưởng các đơn vị trực thuộc Tòa án nhân dân tối cao, Chánh án Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Chánh án Tòa án chuyên biệt và Chánh án Tòa án quân sự các cấp. Toàn bộ thẻ thu hồi phải được nộp lại về Tòa án nhân dân tối cao để tiến hành tiêu hủy theo đúng quy định nghiêm ngặt.

Việc ban hành và thực thi nghiêm túc các quy định tại Thông tư 01/2026/TT-TANDTC (có hiệu lực từ ngày 15/01/2026) không chỉ giúp bảo vệ uy tín của ngành Tòa án mà còn góp phần xây dựng một nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ và nghiêm minh, xứng đáng với niềm tin của nhân dân.