Trong bối cảnh giao thương quốc tế ngày càng phức tạp, việc kiểm soát các mặt hàng có khả năng sử dụng vào mục đích quân sự trở thành ưu tiên hàng đầu. Chính phủ vừa ban hành Nghị định 259/2025/NĐ-CP về kiểm soát thương mại chiến lược, mang đến những thay đổi căn bản trong quy trình cấp phép hàng hóa lưỡng dụng kể từ ngày 10/10/2025.

Hàng hóa lưỡng dụng: Ranh giới mong manh giữa dân sự và quân sự

Nhiều doanh nghiệp vẫn còn lúng túng khi xác định thế nào là hàng hóa lưỡng dụng. Theo định nghĩa tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 259/2025/NĐ-CP, đây là những mặt hàng có "tính chất kép":

"Hàng hóa lưỡng dụng là hàng hóa thường được sử dụng cho mục đích dân sự nhưng có thể được sử dụng để phát triển, sản xuất hay sử dụng vũ khí hủy diệt hàng loạt, vũ khí thông thường."

Chính vì đặc tính nhạy cảm này, việc xuất khẩu, tạm nhập tái xuất hay trung chuyển các mặt hàng này đòi hỏi sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan chức năng để đảm bảo an ninh quốc gia và thực hiện các cam kết quốc tế.

02 loại giấy phép mới: Lựa chọn nào cho doanh nghiệp?

Tại Điều 8 Nghị định 259/2025/NĐ-CP, Chính phủ đã cụ thể hóa lộ trình cấp phép với hai hình thức chính, phù hợp với quy mô và năng lực tuân thủ của từng thương nhân:

1. Giấy phép theo lô hàng - Giải pháp cho giao dịch đơn lẻ

Đây là loại giấy phép phổ biến nhất, áp dụng cho từng chuyến hàng cụ thể. Đặc điểm quan trọng nhất của loại giấy phép này là thời hạn hiệu lực khá ngắn, chỉ trong vòng 03 tháng kể từ ngày ký. Do đó, doanh nghiệp cần tính toán kỹ thời gian giao hàng để tránh trường hợp giấy phép hết hạn trước khi hàng kịp thông quan.

2. Giấy phép theo thời hạn - "Tấm vé thông hành" cho doanh nghiệp uy tín

Khác với giấy phép theo lô, giấy phép theo thời hạn có hiệu lực lên đến 12 tháng. Điểm ưu việt của nó là không hạn chế số lượng hàng hóa xuất khẩu hay trung chuyển trong suốt thời gian hiệu lực. Tuy nhiên, để sở hữu "tấm vé" này, doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện khắt khe hơn.

Cụ thể, theo khoản 4 Điều 8 Nghị định 259/2025/NĐ-CP, giấy phép này chỉ được xem xét cấp cho các thương nhân đã được Bộ Công Thương xác nhận thực hiện Chương trình tuân thủ nội bộ (ICP). Đây là minh chứng cho việc doanh nghiệp có quy trình kiểm soát chặt chẽ, tự giác tuân thủ các quy định về thương mại chiến lược.

Cơ quan nào có thẩm quyền cấp phép?

Việc cấp phép không tập trung tại một đầu mối duy nhất mà có sự phân công phối hợp giữa các Bộ. Theo quy định, các Bộ được phân công tại Phụ lục I của Nghị định sẽ chịu trách nhiệm chính. Trong đó, Bộ Công Thương đóng vai trò chủ trì, phối hợp với các cơ quan ngang bộ liên quan để xử lý các hồ sơ thuộc thẩm quyền, đảm bảo tính thống nhất và minh bạch trong quản lý ngoại thương.

Việc nắm vững các quy định tại Nghị định 259/2025/NĐ-CP không chỉ giúp doanh nghiệp tránh được các rủi ro pháp lý mà còn tạo lợi thế cạnh tranh khi tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt là với các đối tác coi trọng yếu tố an ninh và tuân thủ.