Kể từ ngày 01/04/2018, hoạt động thi công xây dựng tại Việt Nam sẽ phải đối mặt với những quy định nghiêm ngặt hơn về môi trường. Theo Thông tư 02/2018/TT-BXD của Bộ Xây dựng, nhà thầu không chỉ có nhiệm vụ đảm bảo tiến độ, chất lượng công trình mà còn phải chịu trách nhiệm trực tiếp nếu để xảy ra các sự cố gây ô nhiễm môi trường.

Trong bối cảnh các công trình hạ tầng và đô thị đang mọc lên như nấm vào đầu năm 2018, vấn đề bụi bẩn, tiếng ồn và chất thải xây dựng đã trở thành nỗi ám ảnh của người dân đô thị. Để giải quyết triệt để tình trạng này, Bộ Xây dựng đã ban hành các quy định mới nhằm siết chặt trách nhiệm của các bên liên quan ngay trên công trường.

Trách nhiệm pháp lý của Nhà thầu thi công

Theo quy định tại Điều 4 Thông tư 02/2018/TT-BXD, nhà thầu thi công xây dựng có những trách nhiệm cụ thể sau:

• Thực hiện kế hoạch quản lý: Phải tuân thủ nghiêm ngặt kế hoạch quản lý và bảo vệ môi trường đã được phê duyệt trong báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM).
• Bố trí nhân sự chuyên trách: Nhà thầu bắt buộc phải có nhân sự phụ trách về môi trường để theo dõi và thực hiện các biện pháp giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái xung quanh.
• Xây dựng nội quy công trường: Các quy định về bảo vệ môi trường phải được cụ thể hóa thành nội quy và phổ biến rộng rãi đến từng cán bộ, công nhân lao động.

Đặc biệt, một trong những điểm mới quan trọng nhất là quyền và nghĩa vụ dừng thi công. Cụ thể, nhà thầu phải chủ động tạm dừng mọi hoạt động xây dựng khi phát hiện nguy cơ xảy ra ô nhiễm hoặc sự cố môi trường nghiêm trọng. Việc tiếp tục thi công chỉ được phép sau khi đã có các biện pháp khắc phục triệt để và đảm bảo tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường hiện hành.

Vai trò giám sát của Chủ dự án

Không chỉ nhà thầu, chủ dự án (chủ đầu tư) cũng đóng vai trò then chốt trong "vòng kim cô" pháp lý này. Điều 3 của Thông tư quy định chủ dự án phải:

1. Lập kế hoạch quản lý môi trường dựa trên chương trình quản lý môi trường trong ĐTM hoặc Kế hoạch bảo vệ môi trường đã được xác nhận.
2. Bố trí đầy đủ kinh phí để thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường. Đây là điểm gỡ khó cho các nhà thầu khi trước đây kinh phí này thường bị xem nhẹ.
3. Có quyền đình chỉ thi công và yêu cầu nhà thầu khắc phục nếu phát hiện vi phạm nghiêm trọng.

Sự phối hợp giữa chủ dự án và nhà thầu trong việc xử lý sự cố môi trường là bắt buộc. Khi có ô nhiễm xảy ra, cả hai bên phải kịp thời báo cáo cơ quan chức năng và cùng nhau thực hiện các biện pháp ứng phó khẩn cấp.

Chế độ báo cáo định kỳ: Minh bạch hóa dữ liệu môi trường

Thông tư 02/2018/TT-BXD cũng chuẩn hóa chế độ báo cáo công tác bảo vệ môi trường. Các cơ sở sản xuất ngành Xây dựng phải lập báo cáo định kỳ mỗi năm một lần và gửi về Sở Xây dựng trước ngày 31/12 hàng năm.

"Cơ sở sản xuất ngành Xây dựng có trách nhiệm lập báo cáo công tác bảo vệ môi trường bằng văn bản định kỳ 01 (một) lần/năm theo mẫu tại Phụ lục 1 ban hành kèm theo Thông tư này và gửi về Sở Xây dựng trước ngày 31 tháng 12 hàng năm." (Trích Khoản 1 Điều 5)

Việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng được đẩy mạnh thông qua yêu cầu cập nhật dữ liệu lên phần mềm quản lý trực tuyến của Bộ Xây dựng. Điều này giúp cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn tổng thể và kịp thời về hiện trạng môi trường của ngành trên phạm vi cả nước.

Với việc căn cứ vào Luật Bảo vệ môi trường 2014 và Luật Xây dựng 2014, Thông tư 02/2018/TT-BXD được kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn, buộc các doanh nghiệp xây dựng phải thay đổi tư duy từ "lợi nhuận bằng mọi giá" sang "phát triển bền vững đi đôi với bảo vệ môi trường".