Bước ngoặt mới trong tư duy quy hoạch đô thị tại Việt Nam

Trong bối cảnh các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh đang đối mặt với áp lực hạ tầng ngày càng lớn, việc khai thác không gian ngầm không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhằm tạo hành lang pháp lý vững chắc cho vấn đề này, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi 2025 (Luật số 144/2025/QH15) đã đưa ra những điều chỉnh mang tính lịch sử.

Cụ thể, kể từ ngày 01/01/2026, quy hoạch không gian ngầm sẽ không còn là nội dung lồng ghép mà chính thức trở thành một loại hình quy hoạch độc lập đối với các thành phố. Đây được xem là "chìa khóa" để mở ra không gian phát triển mới phía dưới lòng đất, từ hệ thống giao thông tĩnh, trung tâm thương mại đến hạ tầng kỹ thuật đồng bộ.

Những thay đổi trọng yếu từ Luật sửa đổi 2025

Tại khoản 2 Điều 1 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi 2025, cơ cấu hệ thống quy hoạch đã được bổ sung rõ rệt. Theo đó, khoản 2 Điều 3 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024 được sửa đổi như sau:

"2. Các loại quy hoạch đô thị và nông thôn bao gồm: ... d) Quy hoạch không gian ngầm đối với thành phố; đ) Quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật đối với thành phố."

Việc tách bạch quy hoạch không gian ngầm thành một loại hình riêng biệt giúp các địa phương chủ động hơn trong việc kêu gọi đầu tư và triển khai các dự án ngầm quy mô lớn. Thay vì phải chờ đợi các quy hoạch chung hay quy hoạch phân khu được duyệt với những nội dung ngầm sơ sài, giờ đây các thành phố có thể lập đồ án chuyên biệt để giải quyết bài toán không gian ngầm một cách bài bản.

Thẩm quyền phê duyệt và tiêu chuẩn kỹ thuật

Một trong những điểm mới đáng chú ý khác là việc phân định rõ thẩm quyền phê duyệt để đẩy nhanh tiến độ thực hiện. Theo khoản 29 Điều 1 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi 2025 (sửa đổi Điều 41 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn 2024), Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ là cơ quan có thẩm quyền phê duyệt các nhiệm vụ quy hoạch và đồ án quy hoạch không gian ngầm của thành phố.

Bên cạnh đó, để đảm bảo tính thống nhất về mặt kỹ thuật trên toàn quốc, khoản 22 Điều 1 Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn sửa đổi 2025 quy định các bản vẽ thể hiện nội dung quy hoạch không gian ngầm phải tuân thủ tỷ lệ do Bộ trưởng Bộ Xây dựng quy định. Điều này giúp loại bỏ tình trạng mỗi nơi làm một kiểu, gây khó khăn cho việc kết nối hạ tầng liên vùng hoặc tích hợp dữ liệu vào hệ thống thông tin quy hoạch quốc gia.

Tầm nhìn bền vững cho đô thị tương lai

Quy định mới này không chỉ giải quyết các vấn đề kỹ thuật mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược về một đô thị bền vững. Khi không gian trên bề mặt đã trở nên quá tải, việc khai thác tầng ngầm một cách khoa học sẽ giúp giảm thiểu ùn tắc giao thông, tăng diện tích cây xanh và không gian công cộng, đồng thời bảo vệ cảnh quan kiến trúc đô thị.

Tuy nhiên, thách thức đặt ra cho các thành phố là cần có đội ngũ chuyên gia đủ năng lực và nguồn dữ liệu địa chất công trình chính xác để hiện thực hóa các bản quy hoạch này. Với hành lang pháp lý mới từ năm 2026, hy vọng diện mạo các đô thị Việt Nam sẽ có những bước chuyển mình mạnh mẽ, hiện đại và thông minh hơn.