Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh xây dựng Chính phủ điện tử, việc số hóa các loại giấy tờ tùy thân đã trở thành một xu thế tất yếu. Tính đến tháng 11 năm 2020, hàng loạt các quyết sách quan trọng đã được thông qua, báo hiệu một cuộc cách mạng trong quản lý hành chính. Không còn cảnh phải mang theo "túi lớn túi nhỏ" các loại sổ sách, người dân Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của sự tiện lợi chưa từng có khi 3 loại giấy tờ quan trọng nhất sắp chính thức bị thay thế.

1. Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú: Dấu chấm hết cho kỷ nguyên "giấy tờ"

Có lẽ không loại giấy tờ nào gắn bó mật thiết và cũng gây ra nhiều "phiền hà" cho người dân bằng cuốn Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú. Từ việc đăng ký khai sinh, kết hôn cho đến các giao dịch dân sự như mua bán nhà đất, vay vốn ngân hàng, sự hiện diện của cuốn sổ hộ khẩu giấy gần như là bắt buộc.

Tuy nhiên, một bước ngoặt lịch sử đã diễn ra khi vào ngày 13/11/2020, Quốc hội đã chính thức thông qua Luật Cư trú 2020. Theo quy định mới này, phương thức quản lý cư trú sẽ chuyển từ sổ giấy sang cập nhật thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Điều này đồng nghĩa với việc Sổ hộ khẩu và Sổ tạm trú giấy sẽ chính thức bị "khai tử" và chỉ còn giá trị sử dụng đến hết ngày 31/12/2022.

Việc bãi bỏ sổ giấy không chỉ giúp người dân bớt đi gánh nặng bảo quản mà còn triệt tiêu các thủ tục hành chính rườm rà. Mọi thông tin về cư trú sẽ được cơ quan chức năng tra cứu trực tiếp trên hệ thống điện tử, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí đáng kể cho xã hội.

2. Sổ Bảo hiểm xã hội: Từ cuốn sổ dày đến tấm thẻ thông minh

Đối với người lao động, cuốn Sổ bảo hiểm xã hội là vật "bất ly thân" ghi nhận toàn bộ quá trình cống hiến và là căn cứ để hưởng các chế độ hưu trí, tử tuất. Theo quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội 2014, cụ thể là tại khoản 2 Điều 96, lộ trình thay thế sổ bảo hiểm xã hội bằng thẻ bảo hiểm xã hội đã được vạch ra.

Mục tiêu của việc chuyển đổi này là nhằm tối ưu hóa công tác quản lý và giúp người lao động dễ dàng theo dõi quá trình đóng - hưởng của mình. Thay vì phải giữ một cuốn sổ giấy dễ hư hỏng, người lao động sẽ được cấp một tấm thẻ điện tử tích hợp chip hoặc mã vạch, chứa đựng đầy đủ dữ liệu cần thiết. Mặc dù đến cuối năm 2020, việc triển khai diện rộng vẫn đang trong quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng kỹ thuật, nhưng đây chắc chắn là lộ trình không thể đảo ngược để tiến tới sự minh bạch và hiện đại hóa ngành bảo hiểm.

3. Thẻ Bảo hiểm y tế giấy: Sẽ sớm được thay thế bằng thẻ điện tử

Thẻ bảo hiểm y tế giấy hiện nay thường bộc lộ nhiều nhược điểm như dễ rách, nát, nhòe chữ sau một thời gian sử dụng, gây khó khăn cho cả người bệnh và cơ sở y tế trong việc đối soát thông tin. Để khắc phục tình trạng này, Nghị định 146/2018/NĐ-CP đã quy định lộ trình chậm nhất đến ngày 01/01/2020 phải thực hiện cấp thẻ bảo hiểm y tế điện tử cho người tham gia.

Thẻ bảo hiểm y tế điện tử dự kiến sẽ được làm bằng chất liệu nhựa bền đẹp, có kích thước tương đương thẻ ATM và tích hợp chip ứng dụng công nghệ cao. Khi đi khám chữa bệnh, người dân chỉ cần xuất trình thẻ điện tử, hệ thống sẽ tự động kết nối với cơ sở dữ liệu để xác nhận quyền lợi mà không cần mang theo các giấy tờ tùy thân khác. Dù thực tế triển khai có những chậm trễ nhất định do quy mô dữ liệu khổng lồ, nhưng quyết tâm số hóa của ngành y tế là rất rõ ràng nhằm nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân.

Điều 96. Sổ bảo hiểm xã hội - Luật Bảo hiểm xã hội 2014
1. Sổ bảo hiểm xã hội được cấp cho từng người lao động để theo dõi việc đóng, hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội và là cơ sở để giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật này.
2. Đến năm 2020, sổ bảo hiểm xã hội được thay thế bằng thẻ bảo hiểm xã hội.

Việc thay đổi từ giấy tờ truyền thống sang nền tảng số không chỉ là sự thay đổi về hình thức mà còn là bước tiến lớn về tư duy quản lý. Người dân sẽ là đối tượng hưởng lợi trực tiếp khi các rào cản về thủ tục được gỡ bỏ, giúp cuộc sống trở nên thuận tiện và hiện đại hơn.