Trong quá trình tổ chức, tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở giáo dục công lập, mô hình trường chính gắn với các phân hiệu, điểm trường lẻ (đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn) đóng vai trò rất quan trọng. Tuy nhiên, nhiều cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên vẫn còn băn khoăn về thẩm quyền thu chi, cơ chế tổ chức kế toán và việc mở tài khoản giao dịch tại các điểm trường trực thuộc.

1. Nguyên tắc quản lý tài chính và kế toán thống nhất trong nhà trường

Căn cứ theo quy định của pháp luật hiện hành về quản lý tài chính trong các đơn vị sự nghiệp công lập, cụ thể tại Luật Giáo dục 2019, Luật Kế toán 2015 cùng các hướng dẫn nghiệp vụ của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mọi cơ sở giáo dục mầm non và phổ thông công lập đều phải thực hiện nguyên tắc quản lý tài chính, tài sản tập trung, thống nhất trong toàn trường.

Theo đó, pháp luật quy định rõ ràng rằng: Phân hiệu, điểm trường không được tổ chức hệ thống kế toán và không được mở tài khoản riêng tại Kho bạc Nhà nước hoặc ngân hàng thương mại.

Toàn bộ các nghiệp vụ phát sinh liên quan đến việc lập dự toán, chấp hành dự toán ngân sách nhà nước, thu học phí, các khoản thu dịch vụ hỗ trợ giáo dục cũng như công tác hạch toán, kế toán, lập báo cáo tài chính và báo cáo quyết toán đều phải được thực hiện tập trung tại bộ phận kế toán của trường chính (đơn vị dự toán cơ sở).

2. Thẩm quyền phân công, ủy quyền của Hiệu trưởng đối với các điểm trường

Mặc dù không có bộ máy kế toán hay tài khoản độc lập, nhằm tạo điều kiện thuận lợi và kịp thời xử lý các công việc thường nhật tại cơ sở, người đứng đầu cơ sở giáo dục có thẩm quyền phân công và ủy quyền quản lý theo quy định:

• Phân công nhiệm vụ cụ thể: Căn cứ yêu cầu thực tế và quy mô hoạt động, Hiệu trưởng nhà trường có thể phân công, giao nhiệm vụ hoặc ủy quyền bằng văn bản cho cán bộ phụ trách điểm trường, phân hiệu thực hiện một số khâu liên quan đến tiếp nhận đề xuất, mua sắm vật tư thiết yếu, kiểm soát chi tiêu phục vụ trực tiếp công tác dạy và học.
• Tuân thủ quy chế chi tiêu nội bộ: Mọi hoạt động chi tiêu, thanh toán tại phân hiệu hoặc điểm trường lẻ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo Quy chế chi tiêu nội bộ của nhà trường được xây dựng trên cơ sở Nghị định 60/2021/NĐ-CP và hướng dẫn của Thông tư 24/2024/TT-BTC về chế độ kế toán hành chính, sự nghiệp.
• Chứng từ hợp lệ: Các khoản chi phát sinh tại điểm trường phải có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp, hợp lệ và gửi về bộ phận tài vụ của trường chính để tiến hành kiểm tra, duyệt chi và quyết toán kịp thời.

3. Cơ chế phân bổ nguồn lực và ưu tiên cho các điểm trường đặc thù

Đối với cấp học mầm non và tiểu học ở các địa bàn rộng, việc phân bổ ngân sách đòi hỏi tính linh hoạt và công bằng cao:

• Phân bổ theo quy mô thực tế: Kinh phí hoạt động của trường mầm non và trường phổ thông được phân bổ trên cơ sở số lớp, số lượng học sinh tại từng địa điểm trường cụ thể, gắn liền với nhu cầu tổ chức dạy học 2 buổi/ngày và tổ chức bán trú.
• Ưu tiên khu vực khó khăn: Nhà trường phải dành ưu tiên nguồn lực đầu tư, mua sắm trang thiết bị giáo dục và bảo đảm các điều kiện sinh hoạt thiết yếu (nước sạch, điện, đồ chơi, học liệu, phòng học kiên cố) cho các điểm trường vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

4. Quản lý, sử dụng tài sản công và cơ sở vật chất thống nhất

Bên cạnh tài chính - ngân sách, công tác quản lý tài sản công tại trường chính và các điểm trường cũng phải đảm bảo chặt chẽ theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017:

1. Hợp nhất dữ liệu tài sản: Sau khi tiến hành sắp xếp hoặc tổ chức lại các điểm trường, nhà trường phải hoàn thành thủ tục kiểm kê, đánh giá hiện trạng, tiếp nhận bàn giao và cập nhật số liệu vào sổ theo dõi tài sản tập trung của toàn trường.
2. Giao trách nhiệm cụ thể: Hiệu trưởng ban hành quyết định giao quyền quản lý, bảo quản và khai thác cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cho cá nhân phụ trách từng phân hiệu, phòng học.
3. Điều phối linh hoạt: Nhà trường được quyền điều động, sử dụng chung thiết bị, đồ dùng dạy học giữa trường chính và các phân hiệu để tránh lãng phí, tối ưu hóa công năng sử dụng.
4. Kế hoạch sửa chữa, nâng cấp định kỳ: Bộ phận phụ trách cơ sở vật chất phải thường xuyên khảo sát, nắm bắt hiện trạng xuống cấp tại từng điểm trường lẻ để kịp thời xây dựng dự toán sửa chữa, đầu tư bổ sung phục vụ năm học mới.

Việc không tổ chức kế toán và tài khoản riêng tại điểm trường nhằm bảo đảm tính kỷ cương, minh bạch trong quản lý ngân sách nhà nước, đồng thời giảm bớt gánh nặng hành chính cho giáo viên cắm bản, giúp đội ngũ nhà giáo tập trung tối đa cho nhiệm vụ chuyên môn và chăm sóc học sinh.