Tháng 9/2026 đánh dấu cột mốc quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế số và quản lý nhà nước về lĩnh vực Thông tin và Truyền thông tại Việt Nam. Hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật mang tính đột phá bắt đầu chính thức đi vào cuộc sống, tác động sâu rộng tới quyền lợi của người dân, mô hình vận hành của doanh nghiệp công nghệ, sàn thương mại điện tử cũng như các cơ quan báo chí truyền thông.

1. Mở rộng diện thông tin bắt buộc công khai theo Luật Tiếp cận thông tin 2026

Luật Tiếp cận thông tin 2026 (số 01/2026/QH16) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/9/2026, thay thế cho khung pháp lý năm 2016 nhằm đảm bảo quyền lực nhân dân và minh bạch hóa hoạt động của cơ quan nhà nước trên môi trường số.

So với quy định trước đây, cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm công khai diện thông tin rộng hơn nhiều, đặc biệt là các vấn đề nhạy cảm liên quan đến quản lý tài nguyên và dịch vụ công. Theo quy định tại khoản 1 Điều 17 Luật Tiếp cận thông tin 2026, các đơn vị bắt buộc phải chủ động niêm yết public hàng loạt dữ liệu quan trọng:

• Lĩnh vực đất đai và quy hoạch: Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; bảng giá đất cụ thể; quyết định thu hồi đất, phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư; kết quả điều tra đánh giá đất đai; quyết định cưỡng chế kiểm đếm và mốc giới hành lang an toàn.
• Lĩnh vực môi trường và y tế: Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM); giấy phép môi trường; dữ liệu quan trắc ô nhiễm; danh sách cơ sở khám chữa bệnh được cấp phép; công khai giá dịch vụ y tế và công bố công khai các cơ sở y tế vi phạm pháp luật.
• Chuyển đổi số và dịch vụ công: Lần đầu tiên, luật yêu cầu công khai kế hoạch chuyển đổi số ngành, tiêu chuẩn nền tảng số dùng chung, kết quả đánh giá chỉ số chuyển đổi số (DTI) và mức độ đáp ứng dịch vụ công trực tuyến.

Đặc biệt, hình thức công khai không còn bó hẹp ở Cổng thông tin điện tử truyền thống mà bổ sung các cổng dữ liệu mở, ứng dụng di động chính thức, kênh nội dung truyền thông xã hội đã được xác thực của cơ quan nhà nước.

2. Tra cứu và phản ánh vướng mắc pháp lý miễn phí trên Cổng Pháp luật quốc gia

Ngày 01/9/2026 đánh dấu thời điểm có hiệu lực của Quyết định 35/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy chế quản lý, vận hành, khai thác Cổng Pháp luật quốc gia.

Theo khoản 1 Điều 4 Quy chế ban hành kèm Quyết định 35/2026/QĐ-TTg, Cổng Pháp luật quốc gia vận hành chính thức tại 02 tên miền số thống nhất:

• Tên miền tiếng Việt: https://phapluat.gov.vn
• Tên miền tiếng Anh: https://vietnamlaw.gov.vn

Mọi cá nhân, tổ chức đều có quyền truy cập, tra cứu toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, chỉ dẫn pháp lý, hỏi đáp tình huống và gửi phản ánh, kiến nghị về vướng mắc pháp luật hoàn toàn miễn phí. Quy định miễn phí này tạo nền tảng bình đẳng cho mọi người dân trong việc chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

3. Siết chặt bảo vệ bản quyền báo chí: Khai thác lại phải trả ít nhất 20% tiền bản quyền

Nhằm khắc phục tình trạng vi phạm bản quyền tràn lan trên môi trường mạng và bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của người làm báo, Nghị định 287/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định về tiền bản quyền trong các lĩnh vực điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, nghệ thuật biểu diễn, báo chí, xuất bản chính thức áp dụng từ ngày 01/9/2026.

Chính sách này đưa ra nguyên tắc thu tiền bản quyền minh bạch. Cụ thể, căn cứ khoản 1 Điều 15 Nghị định 287/2026/NĐ-CP, tiền bản quyền khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí in và báo chí điện tử do cơ quan đại diện chủ sở hữu, đơn vị quản lý hoặc tổ chức ủy quyền thỏa thuận với bên khai thác.

Mức tiền nhuận bút/bản quyền được định giá dựa trên các tiêu chí như: Tần suất phát sóng, thời lượng, vị trí đăng tải, mục đích thương mại, phạm vi phát hành và doanh thu phát sinh. Tuy nhiên, quy định khống chế mức tối thiểu sàn:

"Mức tiền bản quyền thỏa thuận để khai thác, sử dụng lại tác phẩm báo chí không được thấp hơn 20% tiền bản quyền sáng tạo tác phẩm ban đầu."

Quy định này buộc các trang tin tổng hợp, nền tảng số và mạng xã hội phải tuân thủ nghiêm ngặt việc xin phép và trả chi phí bản quyền khi trích dẫn hoặc phân phối lại nội dung báo chí.

4. Bắt buộc liên kết tài khoản nền tảng số với VNeID từ ngày 28/9/2026

Một trong những bước tiến quan trọng nhất về quản lý an ninh mạng và định danh số là Nghị định 320/2026/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 69/2024/NĐ-CP về định danh và xác thực điện tử), có hiệu lực từ ngày 28/9/2026.

Căn cứ khoản 9 Điều 40 Nghị định 69/2024/NĐ-CP (được bổ sung bởi Nghị định 320/2026/NĐ-CP), các tài khoản giao dịch trên nền tảng số thuộc các lĩnh vực sau đây bắt buộc phải thực hiện xác thực, liên kết với tài khoản định danh điện tử VNeID:

• Giáo dục số, hệ thống bình dân học vụ số;
• Tài chính - chứng khoán, viễn thông, ngân hàng;
• Nền tảng thương mại điện tử (đặc biệt đối với người bán, cá nhân livestream bán hàng, tiếp thị liên kết);
• Hệ thống hóa đơn điện tử;
• Dịch vụ vận tải, du lịch, kinh doanh dược phẩm và khám chữa bệnh;
• Các mạng xã hội đang hoạt động tại Việt Nam.

Quy định này triệt tiêu tình trạng tài khoản ảo, lừa đảo trực tuyến và gian lận thương mại trên không gian mạng.

5. Yêu cầu VNeID mức độ 2 khi đăng ký tài khoản sàn dữ liệu từ ngày 25/9/2026

Theo Nghị định 314/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động của sàn dữ liệu (có hiệu lực từ 25/9/2026), hạ tầng trao đổi dữ liệu số quốc gia được đưa vào khung quản lý chuẩn hóa.

Theo điểm a, b khoản 1 Điều 18 Nghị định 314/2026/NĐ-CP, tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp Việt Nam khi đăng ký tham gia giao dịch trên sàn dữ liệu phải xác thực tài khoản thông qua tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2.

Đối với nhà đầu tư, tổ chức nước ngoài chưa có tài khoản VNeID mức độ 2, thủ tục đăng ký phải thực hiện bằng văn bản theo Mẫu ĐK01 ban hành kèm Nghị định. Các giấy tờ pháp lý kèm theo phải qua thủ tục hợp pháp hóa lãnh sự theo đúng quy định điều ước quốc tế.

6. Ưu tiên kiểm tra tần số vô tuyến điện từ xa từ ngày 15/9/2026

Thông tư 44/2026/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định về kiểm tra tần số vô tuyến điện chính thức có hiệu lực từ ngày 15/9/2026.

Theo quy định tại Điều 4 Thông tư 44/2026/TT-BKHCN, hoạt động kiểm tra tần số được thực hiện qua các hình thức định kỳ, đột xuất và theo chuyên đề. Trong đó, điểm mới nổi bật nhất là chuyển đổi phương thức kiểm tra:

• Kiểm tra từ xa: Ứng dụng hệ thống kỹ thuật đo kiểm hiện đại để xử lý giám sát mà không cần đến trực tiếp trụ sở doanh nghiệp. Cơ quan quản lý ưu tiên áp dụng phương thức này cho các doanh nghiệp, tổ chức chấp hành tốt quy định pháp luật.
• Kiểm tra trực tiếp: Chỉ tiến hành làm việc trực tiếp tại địa điểm lắp đặt thiết bị vô tuyến khi có dấu hiệu vi phạm hoặc phát sinh sự cố nhiễu có hại phức tạp.

Tổng thể các quy định có hiệu lực trong tháng 9/2026 khẳng định quyết tâm của Chính phủ trong việc kiến tạo môi trường số an toàn, minh bạch, bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng của tổ chức và cá nhân trên không gian mạng.