Trong bối cảnh đẩy mạnh cải cách hành chính và tinh gọn bộ máy theo tinh thần của Nghị quyết Trung ương 6 khóa XII, năm 2019 đánh dấu những thay đổi quan trọng trong quy định về số lượng và tiêu chuẩn cán bộ, công chức cấp xã. Việc thực hiện Nghị định 34/2019/NĐ-CP đã dẫn đến tình trạng dôi dư nhân lực tại nhiều địa phương. Câu hỏi đặt ra là: Những công chức dôi dư này có bắt buộc phải rời khỏi bộ máy thông qua chính sách tinh giản biên chế hay không?

Xác định các trường hợp công chức cấp xã bị coi là dôi dư

Theo quy định tại Nghị định 34/2019/NĐ-CP, số lượng công chức cấp xã được bố trí nghiêm ngặt theo phân loại đơn vị hành chính. Cụ thể, từ ngày 25/6/2019, định mức tối đa được quy định như sau:

• Xã loại 1: Tối đa không quá 23 người.
• Xã loại 2: Tối đa không quá 21 người.
• Xã loại 3: Tối đa không quá 19 người.

Đặc biệt, đối với các địa phương bố trí Trưởng Công an xã là công an chính quy, số lượng công chức nêu trên phải giảm thêm 01 người. Do đó, công chức cấp xã sẽ rơi vào diện dôi dư nếu thuộc một trong các trường hợp sau:

1. Vượt định mức: Số lượng hiện có cao hơn mức tối đa quy định tại Điều 4 Nghị định 34/2019/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 92/2009/NĐ-CP).
2. Sắp xếp đơn vị hành chính: Do thực hiện sáp nhập xã, huyện dẫn đến thừa nhân sự tại các vị trí tương đương.
3. Không đạt chuẩn: Công chức không đáp ứng được tiêu chuẩn về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ theo quy định mới tại Thông tư 13/2019/TT-BNV.

Tiêu chuẩn mới khắt khe hơn đối với công chức xã từ năm 2019

Bên cạnh việc cắt giảm số lượng, Thông tư 13/2019/TT-BNV cũng nâng cao yêu cầu về chất lượng đội ngũ. Công chức cấp xã phải tốt nghiệp đại học ngành đào tạo phù hợp với nhiệm vụ của từng chức danh (trừ trường hợp luật có quy định khác) và có chứng chỉ tin học theo chuẩn quy định.

Quy định chuyển tiếp nêu rõ: Những công chức đã tuyển dụng trước ngày 25/12/2019 mà chưa đạt chuẩn thì phải hoàn thiện trình độ trong vòng 05 năm. Sau thời hạn này, nếu vẫn không đáp ứng được yêu cầu thì cơ quan có thẩm quyền sẽ thực hiện việc thay thế.

Dôi dư không đồng nghĩa với việc bị tinh giản biên chế bắt buộc

Nhiều công chức lo lắng rằng khi nằm trong diện dôi dư, họ sẽ ngay lập tức bị buộc thôi việc hoặc tinh giản biên chế. Tuy nhiên, theo Điều 14 Thông tư 13/2019/TT-BNV, Bộ Nội vụ đã hướng dẫn các địa phương thực hiện nhiều biện pháp linh hoạt để giải quyết chế độ cho nhóm đối tượng này:

• Điều chuyển, bổ sung: Ưu tiên điều chuyển công chức dôi dư sang các xã, phường, thị trấn khác còn thiếu chỉ tiêu trong cùng địa bàn huyện hoặc sang huyện khác trong cùng tỉnh.
• Chuyển thành công chức cấp huyện trở lên: Đối với những người có đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định tại Nghị định 161/2018/NĐ-CP, có thể được xem xét tiếp nhận vào làm công chức tại các cơ quan cấp huyện hoặc cấp tỉnh.
• Tinh giản biên chế: Chỉ thực hiện khi không thể bố trí được công việc khác. Việc tinh giản phải tuân thủ trình tự, thủ tục tại Nghị định 108/2014/NĐ-CP và Nghị định 113/2018/NĐ-CP.
• Giải quyết nghỉ hưu: Áp dụng chính sách nghỉ hưu trước tuổi hoặc nghỉ công tác chờ đủ tuổi nghỉ hưu theo Nghị định 26/2015/NĐ-CP.
• Thôi việc: Giải quyết chế độ thôi việc theo quy định của Luật Cán bộ, công chức 2008 nếu công chức có nguyện vọng.

Như vậy, tinh giản biên chế chỉ là một trong những phương án cuối cùng. Các địa phương được khuyến khích ưu tiên phương án sắp xếp, điều chuyển để tận dụng nguồn nhân lực đã có kinh nghiệm, đồng thời đảm bảo quyền lợi chính đáng cho đội ngũ công chức cấp xã trong giai đoạn chuyển đổi này.