Sự bùng nổ của thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới mang lại sự tiện lợi vượt bậc cho người tiêu dùng nhưng cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý nhà nước, phòng chống thất thu thuế và gian lận thương mại. Trước thực trạng đó, dự thảo Luật Hải quan sửa đổi đã đề xuất nhiều cơ chế quản lý hoàn toàn mới nhằm siết chặt quy trình xuất nhập khẩu qua các nền tảng số.

1. Bổ sung quy định kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa qua sàn TMĐT

Theo nội dung đề xuất tại khoản 4 Điều 1 dự thảo Luật Hải quan sửa đổi, cơ quan soạn thảo kiến nghị bổ sung Điều 16a ngay sau Điều 16 Luật Hải quan nhằm thiết lập khung pháp lý riêng biệt cho các hoạt động kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua phương thức thương mại điện tử.

Cụ thể, dự thảo quy định:
Tổ chức, cá nhân tại Việt Nam khi thực hiện hoạt động mua, bán hàng hóa với nước ngoài thông qua nền tảng thương mại điện tử bắt buộc phải thực hiện xác thực định danh điện tử theo quy định. Đồng thời, mọi kiện hàng xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua sàn TMĐT đều phải làm thủ tục hải quan và chịu sự kiểm tra, giám sát của cơ quan hải quan.

Quy định này kỳ vọng sẽ loại bỏ tình trạng các tài khoản ẩn danh thực hiện giao dịch bất hợp pháp, kinh doanh hàng giả, hàng nhái hoặc kê khai sai giá trị hàng hóa để trốn thuế.

2. Trách nhiệm cung cấp dữ liệu của chủ sàn TMĐT và các bên liên quan

Không chỉ dừng lại ở nghĩa vụ của người mua và người bán, dự thảo Luật Hải quan sửa đổi còn quy định trách nhiệm pháp lý rõ ràng đối với các chủ thể trung gian tham gia vào chuỗi cung ứng TMĐT xuyên biên giới.

Theo đó, các chủ thể bao gồm:

• Chủ quản nền tảng thương mại điện tử (các sàn TMĐT trong và ngoài nước có hoạt động tại Việt Nam);
• Chủ kho ngoại quan;
• Doanh nghiệp vận chuyển hoặc đại lý của doanh nghiệp vận chuyển;
• Các tổ chức, cá nhân có liên quan đến chuỗi logistics của đơn hàng.

Các đối tượng trên có nghĩa vụ kết nối, chia sẻ và cung cấp thông tin chi tiết về đơn hàng, người mua, người bán, trị giá giao dịch, đơn vị vận chuyển cho cơ quan hải quan trước khi hàng hóa cập cảng hoặc thông quan.

3. Bổ sung chủ quản sàn TMĐT vào nhóm người khai hải quan

Đáng chú ý, dự thảo còn đề xuất sửa đổi khoản 14 Điều 4 Luật Hải quan, chính thức bổ sung chủ quản nền tảng thương mại điện tử vào danh sách các chủ thể thuộc nhóm người khai hải quan.

Điều này có nghĩa là trong một số trường hợp, các sàn TMĐT có thể đại diện hoặc trực tiếp đứng ra làm thủ tục khai hải quan cho các đơn hàng của người dùng trên hệ thống, giúp rút ngắn thời gian thông quan nhưng vẫn đảm bảo sự chính xác của dữ liệu kê khai.

4. Lộ trình áp dụng và tác động đến thị trường

Nhìn một cách tổng thể, nếu dự thảo được thông qua, thị trường thương mại điện tử xuyên biên giới tại Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn quản lý minh bạch và chặt chẽ hơn. Việc yêu cầu xác thực định danh điện tử kết hợp với cơ chế chia sẻ dữ liệu tự động giữa sàn TMĐT và Hải quan sẽ giúp bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho doanh nghiệp trong nước.

Theo lộ trình dự kiến, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/03/2027.