Trong bối cảnh thị trường tài chính ngày càng phức tạp, việc xây dựng một "lá chắn" vững chắc thông qua hệ thống kiểm soát nội bộ không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố sống còn đối với các tổ chức tín dụng (TCTD) phi ngân hàng. Mới đây, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 14/2023/TT-NHNN với nhiều quy định mới, có hiệu lực từ ngày 01/10/2024, nhằm siết chặt quản trị rủi ro tại các đơn vị này.

Yêu cầu cốt lõi đối với hệ thống kiểm soát nội bộ

Theo quy định tại Điều 4 Thông tư 14/2023/TT-NHNN, hệ thống kiểm soát nội bộ của TCTD phi ngân hàng phải đảm bảo tính phù hợp với quy mô, điều kiện và mức độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh. Cụ thể:

"1. Hệ thống kiểm soát nội bộ của tổ chức tín dụng phi ngân hàng phải đáp ứng các yêu cầu sau:
a) Yêu cầu về hệ thống kiểm soát nội bộ theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng 2024;
b) Phù hợp với quy mô, điều kiện và mức độ phức tạp trong hoạt động kinh doanh của tổ chức tín dụng phi ngân hàng;
c) Có đủ nguồn lực về tài chính, con người, công nghệ thông tin để đảm bảo hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ;
d) Xây dựng, duy trì văn hóa kiểm soát, chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp cho tổ chức tín dụng phi ngân hàng."

Mô hình 3 tuyến bảo vệ độc lập - "Lá chắn" an toàn

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất là yêu cầu thiết lập 03 tuyến bảo vệ độc lập để nhận dạng và giảm thiểu rủi ro:

• Tuyến bảo vệ thứ nhất: Do các bộ phận kinh doanh, bộ phận nhân sự và kế toán thực hiện. Đây là nơi trực tiếp phát sinh và kiểm soát rủi ro ban đầu.
• Tuyến bảo vệ thứ hai: Do bộ phận tuân thủ và bộ phận quản lý rủi ro thực hiện, có chức năng xây dựng chính sách và theo dõi tính tuân thủ.
• Tuyến bảo vệ thứ ba: Do bộ phận kiểm toán nội bộ thực hiện, đảm bảo tính khách quan và đánh giá độc lập toàn bộ hệ thống.

Trách nhiệm của quản lý cấp cao trong giám sát

Pháp luật quy định rõ Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên và Tổng giám đốc phải chịu trách nhiệm cao nhất trong việc vận hành hệ thống. Không chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định, các cấp quản lý phải nắm rõ trạng thái rủi ro thực tế và có biện pháp ngăn ngừa tổn thất kịp thời. Mọi ý kiến thảo luận và kết luận về hệ thống kiểm soát nội bộ trong các cuộc họp phải được lập thành biên bản chi tiết, ghi rõ ý kiến thống nhất hoặc không thống nhất của từng thành viên.

Quy định về báo cáo và lưu trữ hồ sơ

TCTD phi ngân hàng có nghĩa vụ lập báo cáo hằng năm về kiểm soát nội bộ, quản lý rủi ro và kiểm toán nội bộ gửi Ngân hàng Nhà nước. Thời hạn gửi báo cáo hằng năm về kiểm soát nội bộ là trong vòng 45 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính. Việc lưu trữ hồ sơ phải đảm bảo tính đầy đủ để cung cấp cho các cơ quan thanh tra, giám sát khi có yêu cầu.

Việc tuân thủ nghiêm túc các quy định tại Thông tư 14/2023/TT-NHNN không chỉ giúp các TCTD phi ngân hàng tránh được các án phạt hành chính mà còn xây dựng được uy tín vững chắc trên thị trường, đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.