Trong định hướng phát triển hạ tầng dữ liệu và hiện đại hóa công tác quản lý nhà nước, việc chuyển đổi số ngành tài nguyên môi trường được xác định là trụ cột quan trọng. Theo Mục II Nghị quyết 21-NQ/TW về mục tiêu phát triển, Trung ương đã đưa ra định hướng chiến lược về việc xây dựng Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai theo hướng tập trung, thống nhất, hiện đại, kết nối liên thông với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư cùng các hệ thống cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.

Mục tiêu cốt lõi của hệ thống này là bảo đảm toàn bộ dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc phải đạt tiêu chuẩn "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", vừa phục vụ đắc lực cho công tác chỉ đạo, điều hành của các cơ quan quản lý nhà nước, vừa cung cấp các dịch vụ công trực tuyến nhanh chóng, công khai cho người dân và doanh nghiệp.

Công khai toàn bộ các quyết định quan trọng trong quản lý đất đai

Một trong những điểm mới mang tính đột phá và nổi bật nhất tại Nghị quyết 21-NQ/TW chính là yêu cầu bắt buộc công khai minh bạch trên Hệ thống thông tin quốc gia toàn bộ các quyết định quan trọng phát sinh trong suốt quá trình quản lý, sử dụng đất đai của chính quyền các cấp. Danh mục các quyết định bắt buộc phải đưa lên hệ thống bao gồm:

• Quyết định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất các cấp;
• Quyết định giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng đất;
• Quyết định thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
• Quyết định phê duyệt bảng giá đất, giá đất cụ thể và các phương án tài chính về đất đai...

Việc công khai toàn diện này không chỉ dừng lại ở góc độ minh bạch hóa thủ tục hành chính, mà còn là công cụ hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất, hạn chế tối đa tình trạng tham nhũng, nhũng nhiễu, gian lận hoặc trục lợi chính sách trong giao đất, đền bù giải phóng mặt bằng.

Tích hợp chức năng cảnh báo rủi ro và giám sát tự động

Không chỉ đơn thuần là nơi lưu trữ và hiển thị dữ liệu tĩnh, Hệ thống thông tin quốc gia về đất đai theo yêu cầu mới còn phải được thiết kế tích hợp các thuật toán thông minh, có chức năng cảnh báo rủi ro, hỗ trợ công tác kiểm tra, giám sát và kiểm soát quá trình quản lý, sử dụng đất đai theo thời gian thực.

Thông qua tính năng phân tích dữ liệu lớn, hệ thống sẽ tự động phát hiện các dấu hiệu bất thường như: quy hoạch chồng chéo, giao đất vượt hạn ngạch, chậm tiến độ đưa đất vào sử dụng, biến động giá đất bất thường hoặc các dấu hiệu vi phạm trật tự xây dựng, sai mục đích sử dụng đất. Từ đó, cơ quan thanh tra, kiểm tra có thể kịp thời can thiệp, ngăn chặn vi phạm ngay từ khi mới phát sinh.

Cụ thể hóa chủ trương từ Trung ương đến hệ thống pháp luật thực định

Nội dung chỉ đạo của Nghị quyết 21-NQ/TW đã được cụ thể hóa rõ nét tại Mục III, mục 3 khi đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống thông tin đất đai đồng bộ, thông suốt từ Trung ương đến địa phương; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước; đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính phiền hà nhờ khai thác triệt để dữ liệu số.

Cụ thể, chủ trương này đã được thể chế hóa trong hệ thống pháp luật thực định tại các quy định của Luật Đất đai 2024 và Nghị định 101/2024/NĐ-CP quy định về điều tra cơ bản đất đai, đăng ký, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và xây dựng hệ thống thông tin đất đai. Việc tiếp cận thông tin đất đai công khai, chính xác giúp người dân và doanh nghiệp chủ động, yên tâm khi thực hiện các giao dịch bất động sản, giảm thiểu chi phí tìm hiểu thông tin và loại bỏ nguy cơ rủi ro pháp lý.

Bước tiến mới vượt trội so với Nghị quyết 18-NQ/TW năm 2022

So sánh với tinh thần tại Nghị quyết 18-NQ/TW năm 2022, có thể thấy rõ bước tiến mang tính đột phá. Trước đây, Nghị quyết 18-NQ/TW chỉ dừng lại ở mục tiêu chung là xây dựng hệ thống thông tin và cơ sở dữ liệu đất đai, song chưa đưa ra quy định cụ thể mang tính bắt buộc về việc phải công khai toàn bộ các quyết định hành chính về giao đất, thu hồi đất, giá đất và bồi thường tái định cư lên hệ thống thông tin quốc gia. Đồng thời, Nghị quyết 18-NQ/TW cũng chưa đặt ra yêu cầu tích hợp chức năng cảnh báo rủi ro tự động.

Sự hoàn thiện và nâng cấp này trong Nghị quyết 21-NQ/TW không chỉ khẳng định quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc công khai, minh bạch hóa quản lý tài nguyên đất đai mà còn đặt nền móng vững chắc cho nền kinh tế số và quản trị xã hội hiện đại.