Việc lựa chọn nhà đầu tư trong các dự án có sử dụng đất hoặc dự án thuộc lĩnh vực chuyên ngành luôn là bài toán cân não đối với cả cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định 225/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn Luật Đấu thầu 2023. Đây được xem là bước tiến lớn nhằm tháo gỡ các nút thắt pháp lý, tạo môi trường cạnh tranh minh bạch và hấp dẫn hơn.

1. Mở rộng đối tượng bên mời quan tâm đến cấp xã

Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất là việc phân cấp mạnh mẽ trong công tác đấu thầu. Theo quy định tại khoản 2 Điều 3 và khoản 2 Điều 2 của Nghị định này, bên mời quan tâm giờ đây không chỉ dừng lại ở UBND cấp tỉnh hay các Bộ, ngành mà còn mở rộng đến UBND cấp xã và các cơ quan khác theo quy định của pháp luật chuyên ngành.

Sự thay đổi này giúp các dự án quy mô nhỏ tại địa phương được triển khai nhanh chóng hơn, sát với thực tế nhu cầu của cư dân khu vực. Đồng thời, Nghị định cũng làm rõ định nghĩa về "Hồ sơ yêu cầu" và "Hồ sơ đề xuất", giúp các bên tham gia có căn cứ pháp lý rõ ràng, tránh những tranh chấp không đáng có trong quá trình chuẩn bị tài liệu.

2. Miễn trừ điều kiện bảo đảm cạnh tranh trong trường hợp đặc biệt

Để đảm bảo tính linh hoạt cho các dự án mang tính chiến lược hoặc cấp bách, khoản 7 Điều 4 Nghị định 225/2025/NĐ-CP đã bổ sung quy định miễn trừ điều kiện bảo đảm cạnh tranh cho hai trường hợp:

"7. Đối với dự án áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư theo quy định tại khoản 2a Điều 34 của Luật Đấu thầu, dự án áp dụng hình thức lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt quy định tại Điều 34a của Luật Đấu thầu, nhà đầu tư không phải đáp ứng điều kiện về bảo đảm cạnh tranh..."

Đây là một "lối mở" quan trọng, giúp rút ngắn thời gian lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án trọng điểm quốc gia mà không bị ràng buộc bởi các tiêu chuẩn cạnh tranh thông thường vốn đôi khi gây khó khăn cho các đơn vị có năng lực đặc thù.

3. Ưu đãi 'khủng' cho doanh nghiệp công nghệ và đổi mới sáng tạo

Chính phủ đang thể hiện quyết tâm thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ cao thông qua các chính sách ưu đãi trực tiếp trong đấu thầu. Cụ thể:

• Cộng thêm 5% điểm đánh giá: Dành cho doanh nghiệp khoa học công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.
• Cộng thêm 2% điểm đánh giá: Dành cho nhà đầu tư nước ngoài có cam kết chuyển giao công nghệ tiên tiến cho Việt Nam.

Quy định này không chỉ tạo lợi thế cho các doanh nghiệp nội địa có hàm lượng tri thức cao mà còn thu hút dòng vốn FDI chất lượng, gắn liền với sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

4. Bỏ tiêu chuẩn đánh giá 'kinh nghiệm' - Cơ hội cho nhà đầu tư mới

Một thay đổi mang tính cách mạng là việc bãi bỏ hàng loạt cụm từ "kinh nghiệm" trong các tiêu chuẩn đánh giá. Thay vào đó, trọng tâm sẽ chuyển sang "Tiêu chuẩn đánh giá về năng lực". Điều này có nghĩa là nhà đầu tư không nhất thiết phải có dự án tương tự trong quá khứ mới được tham gia. Nếu doanh nghiệp chứng minh được năng lực tài chính, nhân sự và kỹ thuật hiện tại đủ mạnh, họ hoàn toàn có cơ hội công bằng như những "ông lớn" lâu năm.

5. Bước ngoặt trong đấu thầu dự án Nhà ở xã hội

Lĩnh vực nhà ở xã hội và nhà ở cho lực lượng vũ trang nhận được sự quan tâm đặc biệt. Nghị định mới đã cập nhật danh mục các dự án phải tổ chức đấu thầu và các trường hợp loại trừ dựa trên Luật Nhà ở 2023.

Đặc biệt, Nghị định bổ sung các dự án thực hiện theo Nghị quyết 201/2025/QH15 về thí điểm chính sách đặc thù phát triển nhà ở xã hội. Điều này hứa hẹn sẽ tạo ra một làn sóng đầu tư mới vào phân khúc nhà ở giá rẻ, giải quyết nhu cầu bức thiết của người lao động.

6. Mở rộng phạm vi dự án trong trường hợp đặc biệt

Nghị định 225/2025/NĐ-CP đã sửa đổi Nghị định 115/2024/NĐ-CP để mở rộng các loại hình dự án được áp dụng hình thức lựa chọn nhà đầu tư đặc biệt, bao gồm:

• Dự án cấp bách: Bổ sung thêm các nguồn chỉ đạo từ Đảng bộ tỉnh, HĐND tỉnh thay vì chỉ có Chính phủ như trước.
• Điện hạt nhân và Điện gió ngoài khơi: Quy định rõ ràng quy trình áp dụng để đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia.

7. Tối ưu hóa quy trình lựa chọn nhà đầu tư

Quy trình thủ tục đã được tinh gọn đáng kể. Nghị định phân định rõ 03 trường hợp quy trình cho các loại dự án khác nhau, giúp cơ quan nhà nước dễ dàng áp dụng và nhà đầu tư dễ dàng theo dõi, giám sát. Việc minh bạch hóa quy trình giúp giảm thiểu các chi phí không chính thức và tăng niềm tin cho cộng đồng doanh nghiệp.

8. Bổ sung hình thức chỉ định nhà đầu tư

Trong một số trường hợp đặc thù, việc chỉ định nhà đầu tư là cần thiết để đảm bảo tiến độ và chất lượng. Nghị định mới đã bổ sung các tiêu chí và danh mục dự án cụ thể được phép áp dụng hình thức này, tránh việc lạm dụng nhưng vẫn đảm bảo tính linh hoạt cần thiết cho quản lý nhà nước.

9. Quy trình chỉ định nhà đầu tư minh bạch hơn

Cuối cùng, Nghị định thiết lập một quy trình chỉ định nhà đầu tư chặt chẽ, từ khâu lập hồ sơ yêu cầu đến khâu thẩm định và phê duyệt kết quả. Điều này đảm bảo rằng dù là chỉ định, nhà đầu tư vẫn phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về năng lực và phương án triển khai dự án tối ưu nhất.

Lời khuyên cho nhà đầu tư: Với những thay đổi lớn từ Nghị định 225/2025/NĐ-CP, các doanh nghiệp cần chủ động rà soát lại năng lực cốt lõi, đặc biệt là các yếu tố về công nghệ và đổi mới sáng tạo để tận dụng tối đa các ưu đãi mới. Việc nắm vững quy trình phân cấp đến tận UBND cấp xã cũng sẽ mở ra nhiều cơ hội tại các thị trường ngách đầy tiềm năng.