Giới thiệu chung về Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5185:2015 (ISO 23125:2015)

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 5185:2015 hoàn toàn tương đương với tiêu chuẩn quốc tế ISO 23125:2015, quy định chi tiết các yêu cầu an toàn và biện pháp bảo vệ đối với các loại máy công cụ, cụ thể là máy tiện (turning machines). Tiêu chuẩn này được xây dựng nhằm mục đích loại bỏ hoặc giảm thiểu tối đa các rủi ro, tai nạn lao động phát sinh trong suốt vòng đời của máy tiện, bao gồm các giai đoạn từ thiết kế, chế tạo, vận chuyển, lắp đặt, vận hành cho đến bảo trì và tháo dỡ.

Phần mở đầu và các điều khoản đầu (Từ Điều 1 đến Điều 4)

Nội dung của các điều khoản đầu tiên đặt nền móng kỹ thuật và pháp lý cho việc áp dụng tiêu chuẩn một cách thống nhất:

• Phạm vi áp dụng (Điều 1): Tiêu chuẩn áp dụng cho nhiều nhóm máy tiện khác nhau, bao gồm máy tiện điều khiển bằng tay (không có hệ thống điều khiển số) và máy tiện điều khiển số (máy tiện CNC). Phạm vi điều chỉnh bao gồm cả các cơ cấu phụ trợ như thiết bị cấp phôi, cơ cấu tháo dỡ chi tiết và các bộ phận chuyển động tích hợp khác.
• Tài liệu viện dẫn (Điều 2): Xác định các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế liên quan bắt buộc phải áp dụng song song để đảm bảo tính đồng bộ về an toàn điện, an toàn hệ thống điều khiển và các yếu tố kỹ thuật liên quan.
• Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3): Định nghĩa chuẩn hóa các khái niệm chuyên ngành như máy tiện đứng, máy tiện nằm, vùng nguy hiểm, cơ cấu bảo vệ liên động, và các chế độ vận hành đặc thù của máy tiện.
• Danh sách các mối nguy hiểm đáng kể (Điều 4): Nhận diện và phân loại toàn bộ các mối nguy hiểm có thể xảy ra đối với người vận hành, từ nguy cơ cơ học, điện học, nhiệt học cho đến các nguy cơ do tiếng ồn, rung động hoặc do tiếp xúc với chất lỏng cắt gọt.

An toàn đối với các phần tử chuyển động và nguy cơ kẹt

Các phần tử chuyển động tịnh tiến hoặc chuyển động dẫn động trên máy tiện (như bàn xe dao, ụ động, hệ thống cấp phôi tự động) luôn tiềm ẩn nguy cơ gây tai nạn nghiêm trọng do kẹt:

• Nhận diện nguy cơ kẹt: Nguy cơ kẹt xảy ra khi các bộ phận chuyển động của máy di chuyển đến gần các bộ phận cố định hoặc các kết cấu nhà xưởng, tạo ra các điểm thắt nút có thể kẹp chặt tay, chân hoặc cơ thể của người vận hành.
• Biện pháp phòng ngừa và bảo vệ:
  • Thiết kế khoảng cách an toàn tối thiểu giữa các bộ phận chuyển động và cố định theo đúng tiêu chuẩn kỹ thuật để tránh việc cơ thể người bị kẹt vào giữa.
  • Lắp đặt các thiết bị bảo vệ cơ học như tấm chắn bảo vệ di động hoặc rào chắn cố định nhằm ngăn chặn người vận hành tiếp cận vùng nguy hiểm trong quá trình máy hoạt động tự động.
  • Tích hợp các thiết bị bảo vệ nhạy cảm (như cảm biến, hàng rào ánh sáng) và nút dừng khẩn cấp tại các vị trí dễ tiếp cận để dừng ngay lập tức mọi chuyển động nguy hiểm khi phát hiện có sự xâm nhập ngoài ý muốn.

An toàn đối với các phần tử quay và nguy cơ kẹt

Trục chính, mâm cặp, đồ gá và phôi quay là những bộ phận chuyển động với tốc độ cao, là nguồn phát sinh các tai nạn lao động đặc biệt nghiêm trọng liên quan đến cuốn và kẹt:

• Nhận diện nguy cơ kẹt và cuốn: Khi các phần tử quay hoạt động, bất kỳ sự tiếp xúc trực tiếp nào của người vận hành (hoặc do quần áo rộng, tóc dài, găng tay bị vướng vào) đều có thể dẫn đến việc bị cuốn chặt vào trục quay, gây chấn thương nghiêm trọng hoặc tử vong.
• Yêu cầu kỹ thuật an toàn bắt buộc:
  • Trang bị nắp che bảo vệ mâm cặp: Phải lắp đặt nắp che bảo vệ mâm cặp có chức năng liên động an toàn. Khi nắp che này mở, hệ thống điều khiển phải ngăn không cho trục chính khởi động quay. Nếu nắp che bị mở trong lúc trục chính đang quay, máy phải tự động kích hoạt hệ thống phanh để dừng trục chính ngay lập tức.
  • Thiết kế hình học an toàn: Mâm cặp và các chi tiết quay phải được thiết kế nhẵn mịn tối đa, hạn chế các bu-lông hoặc chi tiết lồi ra ngoài để giảm thiểu nguy cơ vướng mắc quần áo của người lao động.
  • Quy định về trang phục và hành vi: Người vận hành máy tiện tuyệt đối không được đeo găng tay khi thao tác gần các phần tử quay, phải mặc quần áo bảo hộ gọn gàng, tóc dài phải được buộc hoặc đội mũ bảo hộ kín kẽ để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bị cuốn kẹt.