Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 6719:2008 (ISO 13850:2006) về An toàn máy - Dừng khẩn cấp - Nguyên tắc thiết kế do Ban kỹ thuật tiêu chuẩn quốc gia TCVN/TC 199 An toàn máy biên soạn, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng đề nghị và được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2008. Tiêu chuẩn này quy định các nguyên tắc thiết kế và yêu cầu chức năng đối với bộ phận dừng khẩn cấp của máy móc, không phân biệt loại năng lượng sử dụng, nhằm bảo vệ con người và thiết bị trước các mối nguy hiểm phát sinh trong quá trình vận hành.

Phạm vi áp dụng và đối tượng điều chỉnh

TCVN 6719:2008 áp dụng cho tất cả các loại máy móc, thiết bị kỹ thuật trong sản xuất công nghiệp và đời sống, ngoại trừ các loại máy cầm tay di động hoặc các thiết bị mà việc trang bị chức năng dừng khẩn cấp không làm giảm thiểu rủi ro. Đối tượng áp dụng tiêu chuẩn bao gồm các tổ chức, cá nhân thiết kế, chế tạo, lắp đặt, nhập khẩu và vận hành hệ thống máy móc thiết bị trên lãnh thổ Việt Nam.

Các thuật ngữ và định nghĩa cốt lõi

• Dừng khẩn cấp (Emergency stop): Là chức năng được thiết kế để ngăn chặn hoặc giảm thiểu các mối nguy hiểm hiện hữu đối với con người, hư hỏng máy móc hoặc công việc đang thực hiện, được kích hoạt bằng một hành động đơn lẻ của con người khi xảy ra sự cố.
• Thiết bị dừng khẩn cấp: Là tổ hợp các bộ phận cơ khí, điện hoặc hệ thống điều khiển được liên kết với nhau nhằm thực hiện chức năng dừng khẩn cấp một cách nhanh chóng và an toàn nhất.
• Cơ cấu kích hoạt (Actuator): Bộ phận vật lý mà người vận hành tác động trực tiếp vào (như nút nhấn dạng nấm, dây giật, thanh gạt) để truyền tín hiệu dừng khẩn cấp đến hệ thống điều khiển.

Nguyên tắc thiết kế và yêu cầu chức năng dừng khẩn cấp

• Tính sẵn sàng và liên tục: Chức năng dừng khẩn cấp phải luôn sẵn sàng hoạt động và có hiệu lực ở mọi chế độ vận hành của máy (bao gồm cả chế độ tự động, bán tự động, vận hành bằng tay hoặc trong quá trình bảo trì, sửa chữa).
• Nguyên tắc ưu tiên tuyệt đối: Lệnh dừng khẩn cấp phải có hiệu lực cao nhất, ghi đè lên tất cả các lệnh điều khiển khác và dừng ngay lập tức các chuyển động nguy hiểm mà không làm phát sinh thêm bất kỳ rủi ro thứ cấp nào.
• Phân loại các chế độ dừng khẩn cấp: Chức năng dừng khẩn cấp phải được thiết kế theo một trong hai loại dừng cơ bản sau:
  • Dừng loại 0 (Category 0): Thực hiện dừng bằng cách ngắt ngay lập tức nguồn năng lượng cấp cho các cơ cấu chấp hành của máy (dừng không kiểm soát).
  • Dừng loại 1 (Category 1): Thực hiện dừng có kiểm soát, trong đó nguồn năng lượng vẫn được duy trì để đưa máy về trạng thái dừng an toàn trước, sau đó mới ngắt hoàn toàn nguồn năng lượng khi máy đã dừng hẳn.
• Yêu cầu đối với cơ cấu kích hoạt: Thiết bị kích hoạt dừng khẩn cấp phải được thiết kế tự giữ (latching). Khi người vận hành tác động vào cơ cấu kích hoạt, tín hiệu dừng phải được duy trì liên tục cho đến khi cơ cấu này được reset thủ công bằng một thao tác cố ý.
• Nguyên tắc phục hồi hệ thống (Reset): Việc reset thiết bị dừng khẩn cấp chỉ giải phóng cơ cấu khóa cơ học của nút nhấn chứ không được phép tự động khởi động lại máy. Máy chỉ được phép hoạt động trở lại bằng một lệnh khởi động độc lập, có chủ ý sau khi toàn bộ hệ thống đã được kiểm tra và xác nhận an toàn.

Hiệu lực thi hành

TCVN 6719:2008 có hiệu lực kể từ ngày ban hành và thay thế cho tiêu chuẩn TCVN 6719:2000. Tiêu chuẩn này là căn cứ kỹ thuật pháp lý quan trọng để các cơ quan chức năng tiến hành kiểm định an toàn lao động, đồng thời giúp các doanh nghiệp chuẩn hóa quy trình thiết kế và vận hành máy móc an toàn theo tiêu chuẩn quốc tế ISO 13850.