Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12173-1:2017 (hoàn toàn tương đương với ISO 23848-1:2009) về Máy công cụ - Trục then hoa bi - Phần 1: Đặc tính và yêu cầu chung được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố năm 2017. Tiêu chuẩn này quy định các đặc tính kỹ thuật, thuật ngữ, định nghĩa, ký hiệu và các yêu cầu chung đối với trục then hoa bi sử dụng trong máy công cụ, nhằm chuẩn hóa thiết kế, chế tạo và kiểm tra chất lượng sản phẩm.

Phạm vi áp dụng và đối tượng áp dụng

• Phạm vi áp dụng: Tiêu chuẩn áp dụng đối với các loại trục then hoa bi (ball splines) - một dạng cơ cấu dẫn hướng chuyển động thẳng có bi lăn, được thiết kế để truyền mômen xoắn đồng thời cho phép chuyển động tịnh tiến dọc trục trong các ứng dụng máy công cụ.
• Đối tượng áp dụng: Các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực thiết kế, chế tạo, thử nghiệm, kinh doanh và sử dụng các loại trục then hoa bi và máy công cụ liên quan tại Việt Nam.

Nội dung cốt lõi của tiêu chuẩn (Từ Điều 1 đến Điều 4)

1. Phạm vi áp dụng (Điều 1)

• Xác định giới hạn kỹ thuật của tiêu chuẩn đối với các hệ thống trục then hoa bi có tải trọng trước và không có tải trọng trước.
• Thiết lập các yêu cầu cơ bản về tính năng vận hành, độ chính xác hình học và khả năng chịu tải của cơ cấu trong điều kiện làm việc của máy công cụ.

2. Tài liệu viện dẫn (Điều 2)

• Tiêu chuẩn này viện dẫn các tài liệu quốc tế liên quan về dung sai, lắp ghép, hệ thống truyền động cơ khí và các phương pháp thử nghiệm độ cứng bề mặt kim loại để đảm bảo tính đồng bộ kỹ thuật toàn cầu.

3. Thuật ngữ và định nghĩa (Điều 3)

• Trục then hoa bi (Ball spline): Là cơ cấu truyền động cơ khí gồm một trục then hoa và một đai ốc then hoa, trong đó các viên bi lăn trong các rãnh dọc để truyền mômen xoắn và dẫn hướng chuyển động tịnh tiến.
• Trục then hoa (Spline shaft): Phần trục có các rãnh dọc được gia công chính xác cao để làm đường lăn cho các viên bi.
• Đai ốc then hoa (Spline nut): Bộ phận bao quanh trục, chứa các rãnh lăn và hệ thống hồi bi để tạo thành một chu trình chuyển động tuần hoàn khép kín của bi.
• Đường kính danh nghĩa (Nominal diameter): Kích thước cơ bản của trục dùng để xác định các thông số hình học và khả năng chịu tải của hệ thống.
• Độ rơ hướng tâm (Radial clearance): Khoảng dịch chuyển hướng tâm tối đa giữa trục và đai ốc khi chịu tác động của một lực hướng tâm xác định.
• Độ rơ góc (Angular clearance): Góc quay tương đối tối đa giữa trục và đai ốc khi chịu tác động của một mômen xoắn xác định.

4. Ký hiệu và đơn vị đo (Điều 4)

• Hệ thống ký hiệu được chuẩn hóa đồng bộ với tiêu chuẩn quốc tế ISO để biểu diễn các thông số kích thước, dung sai hình học, lực tải trọng động danh nghĩa, lực tải trọng tĩnh danh nghĩa và mômen xoắn.
• Các đơn vị đo lường được áp dụng thống nhất theo hệ mét (SI), đảm bảo tính chính xác tuyệt đối trong quá trình tính toán thiết kế và nghiệm thu kỹ thuật.

Hiệu lực thi hành

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 12173-1:2017 có hiệu lực kể từ ngày được Bộ Khoa học và Công nghệ công bố áp dụng, thay thế cho các quy định kỹ thuật riêng lẻ trước đây về trục then hoa bi trong ngành chế tạo máy công cụ tại Việt Nam.