Sự bùng nổ của công nghệ tàu bay không người lái (drone, flycam) trong những năm gần đây đã mang lại nhiều tiện ích vượt trội trong các lĩnh vực như nông nghiệp, quay phim, trắc địa và cứu hộ. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những thách thức không nhỏ về an ninh quốc gia, an toàn hàng không và trật tự an toàn xã hội. Để giải quyết triệt để vấn đề này, Bộ Công an đã ban hành Thông tư 78/2026/TT-BCA quy định chi tiết về việc đăng ký, quản lý phương tiện bay, chính thức có hiệu lực từ ngày 20/7/2026. Đây được xem là bước ngoặt pháp lý quan trọng, cụ thể hóa các quy định của Luật Phòng không nhân dân 2024.

Cơ sở pháp lý từ Luật Phòng không nhân dân 2024

Trước khi Thông tư 78/2026/TT-BCA được ban hành, khung pháp lý cao nhất điều chỉnh hoạt động này là Luật Phòng không nhân dân 2024 (được Quốc hội thông qua ngày 27/11/2024). Tại Điều 29 Luật Phòng không nhân dân 2024, Nhà nước đã quy định rất rõ về nghĩa vụ đăng ký đối với các phương tiện bay siêu nhẹ:

"1. Tàu bay không người lái, phương tiện bay khác phải được đăng ký trước khi đưa vào khai thác, sử dụng."

Như vậy, việc đăng ký không còn là khuyến khích mà đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi tổ chức, cá nhân sở hữu drone tại Việt Nam. Thông tư 78/2026/TT-BCA ra đời chính là công cụ hướng dẫn chi tiết quy trình, thủ tục và cách thức vận hành hệ thống quản lý điện tử này.

Hệ thống đăng ký, quản lý phương tiện bay điện tử vận hành ra sao?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Thông tư 78/2026/TT-BCA, Bộ Công an sẽ chủ trì xây dựng và vận hành Hệ thống đăng ký, quản lý phương tiện bay. Đây là một hệ thống thông tin nghiệp vụ hiện đại, hoạt động hoàn toàn trên môi trường số hóa nhằm tiếp nhận, xử lý và lưu trữ thông tin về phương tiện bay cũng như chủ sở hữu.

Hệ thống này được cấu thành từ các thành phần cơ bản bao gồm:

• Hạ tầng công nghệ thông tin và phần mềm quản lý chuyên dụng;
• Cổng dịch vụ công về đăng ký phương tiện bay của Bộ Công an;
• Cơ sở dữ liệu số hóa lưu trữ toàn bộ thông tin về chủng loại, đặc điểm kỹ thuật, nguồn gốc xuất xứ, thông tin chủ sở hữu và lịch sử hoạt động của từng phương tiện bay.

Người dân thực hiện đăng ký thông tin drone trên hệ thống dịch vụ công trực tuyến (ảnh minh họa)

Mỗi chiếc drone sẽ có một "Căn cước công dân" riêng

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Thông tư 78/2026/TT-BCA là việc cấp số đăng ký định danh cho từng phương tiện bay. Cụ thể, theo Điều 5 Thông tư 78/2026/TT-BCA, số đăng ký phương tiện bay là mã định danh do cơ quan đăng ký phương tiện bay thuộc Bộ Công an cấp, gồm dãy chữ và số theo cấu trúc AB-X-N1N2N3N4-CD.

Cấu trúc mã định danh này được giải mã chi tiết như sau:

1. Nhóm ký tự đầu (AB): Thể hiện mã địa phương nơi đăng ký phương tiện (tương tự như mã vùng trên biển số xe cơ giới).
2. Ký tự tiếp theo (X): Phân loại phương tiện bay (có gắn động cơ hoặc không gắn động cơ, trọng lượng siêu nhẹ...).
3. Dãy số (N1N2N3N4): Số thứ tự đăng ký của phương tiện trên hệ thống.
4. Nhóm ký tự cuối (CD): Xác định đối tượng sở hữu là tổ chức, cá nhân trong nước hay tổ chức, cá nhân nước ngoài đang hoạt động tại Việt Nam.

Việc áp dụng mã định danh giúp cơ quan quản lý dễ dàng truy xuất nguồn gốc, xác định nhanh chóng chủ sở hữu trong các trường hợp xảy ra sự cố hoặc vi phạm vùng cấm bay.

Bắt buộc gắn thiết bị giám sát hành trình và tem điện tử

Không chỉ dừng lại ở việc cấp mã định danh trên giấy tờ, Thông tư 78/2026/TT-BCA còn yêu cầu các phương tiện bay phải được gắn thiết bị quản lý hoạt động vật lý. Khoản 1 Điều 6 Thông tư 78/2026/TT-BCA quy định thiết bị này có thể là tem điện tử hoặc thiết bị điện tử tích hợp số đăng ký và các thông tin liên quan.

Thiết bị này sẽ truyền dữ liệu thời gian thực về hệ thống giám sát của Bộ Công an, giúp kiểm soát chặt chẽ quỹ đạo bay, độ cao và vị trí của drone khi đang hoạt động. Đây là giải pháp công nghệ cao nhằm ngăn chặn tình trạng drone bay vào các khu vực quân sự, sân bay, công trình an ninh trọng điểm hoặc các sự kiện chính trị lớn.

Quy trình gắn thiết bị này là một bước bắt buộc trong thủ tục hoàn tất đăng ký. Theo khoản 3 Điều 11 Thông tư 78/2026/TT-BCA, sau khi hồ sơ đăng ký được phê duyệt trực tuyến, chủ phương tiện phải mang thiết bị đến cơ quan Công an để thực hiện việc gắn tem/thiết bị giám sát hành trình và nhận Giấy chứng nhận đăng ký chính thức.

Lời khuyên thiết thực cho người sở hữu drone trước giờ G

Với việc quy định mới sẽ chính thức áp dụng từ ngày 20/7/2026, các cá nhân, doanh nghiệp đang sở hữu hoặc có ý định mua sắm drone cần lưu ý các điểm sau để tránh vi phạm pháp luật:

• Chuẩn bị đầy đủ giấy tờ nguồn gốc: Đối với drone nhập khẩu, cần lưu giữ hóa đơn, chứng từ hải quan hợp lệ. Đối với drone tự chế tạo hoặc sản xuất trong nước, cần có giấy chứng nhận tiêu chuẩn kỹ thuật của nhà sản xuất theo đúng quy định tại Điều 29 Luật Phòng không nhân dân 2024.
• Chủ động thực hiện đăng ký sớm: Ngay khi hệ thống dịch vụ công của Bộ Công an mở cổng tiếp nhận, chủ sở hữu nên thực hiện khai báo trực tuyến để được cấp mã định danh sớm, tránh tình trạng dồn ứ hồ sơ sát ngày hiệu lực.
• Tuyệt đối không tự ý thay đổi thiết bị giám sát: Thiết bị giám sát hành trình hoặc tem điện tử sau khi được cơ quan Công an gắn lên drone phải được giữ nguyên trạng. Mọi hành vi can thiệp, làm giả hoặc vô hiệu hóa thiết bị này đều sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật về an ninh quốc gia.

Việc đưa drone vào khuôn khổ quản lý định danh điện tử không chỉ giúp bảo vệ an ninh vùng trời mà còn tạo ra một môi trường khai thác công nghệ an toàn, minh bạch và chuyên nghiệp hơn tại Việt Nam.