Quyền tự do thỏa thuận trong giao dịch tặng cho bất động sản

Trong quan hệ dân sự, việc tặng cho tài sản, đặc biệt là quyền sử dụng đất, là một giao dịch phổ biến dựa trên sự tự nguyện của các bên. Tuy nhiên, một câu hỏi pháp lý thường gặp là: Liệu người được tặng cho có quyền từ chối nhận tài sản đó hay không?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015:

“Tặng cho bất động sản phải được lập thành văn bản có công chứng, chứng thực hoặc phải đăng ký, nếu bất động sản phải đăng ký quyền sở hữu theo quy định của luật.”

Về bản chất, hợp đồng tặng cho là sự thỏa thuận giữa các bên, trong đó bên tặng cho giao tài sản của mình và chuyển quyền sở hữu cho bên được tặng cho mà không yêu cầu đền bù, và bên được tặng cho đồng ý nhận. Như vậy, sự đồng ý nhận là yếu tố tiên quyết để giao dịch này hoàn thành.

Người dân có quyền từ chối nhận tài sản tặng cho nếu không có nhu cầu (ảnh minh họa)

Thời điểm phát sinh hiệu lực của hợp đồng tặng cho quyền sử dụng đất

Nhiều người lầm tưởng rằng ngay khi ký tên vào hợp đồng tại văn phòng công chứng thì quyền sử dụng đất đã thuộc về mình. Tuy nhiên, đối với bất động sản, pháp luật quy định khắt khe hơn về thời điểm chuyển giao quyền sở hữu.

Căn cứ khoản 2 Điều 459 Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng tặng cho bất động sản có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký. Điều này đồng nhất với quy định tại khoản 3 Điều 188 Luật Đất đai 2013, theo đó việc chuyển đổi, chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp quyền sử dụng đất, góp vốn bằng quyền sử dụng đất phải đăng ký tại cơ quan đăng ký đất đai và có hiệu lực kể từ thời điểm đăng ký vào sổ địa chính.

Do đó, nếu hợp đồng mới chỉ dừng lại ở bước công chứng mà chưa thực hiện thủ tục đăng ký biến động (sang tên sổ đỏ) tại Văn phòng đăng ký đất đai, thì về mặt pháp lý, thửa đất vẫn thuộc quyền sở hữu của bên tặng cho. Nếu bên được tặng cho không thực hiện bước đăng ký này, giao dịch sẽ không phát sinh hiệu lực chuyển quyền.

Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ có hiệu lực chuyển tên khi hoàn tất đăng ký biến động (ảnh minh họa)

Cách thức từ chối nhận tặng cho để tránh rủi ro pháp lý

Mặc dù pháp luật không bắt buộc phải lập văn bản từ chối trong mọi trường hợp, nhưng để đảm bảo tính minh bạch và tránh các tranh chấp không đáng có về sau, người từ chối nên thực hiện các bước sau:

• Thông báo bằng văn bản: Gửi thông báo cho bên tặng cho về việc không nhận tài sản. Điều này giúp bên tặng cho chủ động định đoạt lại tài sản của mình, tránh tình trạng đất đai bị bỏ hoang hoặc không có người quản lý.
• Hủy bỏ hợp đồng công chứng: Nếu các bên đã ký hợp đồng tại Văn phòng công chứng, nên cùng nhau ra văn phòng đó để lập văn bản hủy bỏ hợp đồng tặng cho đã ký.
• Thống nhất trong gia đình: Đặc biệt với các tài sản thừa kế hoặc tặng cho giữa người thân, việc bàn bạc công khai sẽ giúp duy trì tình cảm và sự thống nhất trong việc quản lý tài nguyên đất đai của dòng họ.

Lời khuyên từ chuyên gia: Việc từ chối nhận tài sản là quyền của bạn, nhưng hãy thực hiện nó một cách văn minh và đúng trình tự pháp luật để bảo vệ quyền lợi cho cả hai bên. Nếu bạn gặp vướng mắc về thủ tục hủy hợp đồng hoặc đăng ký biến động, hãy tham khảo ý kiến của luật sư chuyên trách.