Trong đời sống hôn nhân, không ít trường hợp vợ chồng phát sinh nhu cầu chia tài sản chung ngay khi vẫn đang trong thời kỳ hạnh phúc hoặc để phục vụ mục đích kinh doanh, đầu tư riêng. Tuy nhiên, việc thỏa thuận chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân không chỉ đơn thuần là sự đồng thuận giữa hai bên mà còn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật để tránh bị tuyên bố vô hiệu.

Quyền thỏa thuận chia tài sản chung: Không phải lúc nào cũng được phép?

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, pháp luật ghi nhận quyền tự quyết của vợ chồng đối với khối tài sản chung:

"Trong thời kỳ hôn nhân, vợ chồng có quyền thỏa thuận chia một phần hoặc toàn bộ tài sản chung, trừ trường hợp quy định tại Điều 42 của Luật này; nếu không thỏa thuận được thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết."

Như vậy, về nguyên tắc, Nhà nước tôn trọng sự thỏa thuận của vợ chồng. Tuy nhiên, để bảo vệ quyền lợi của những người liên quan và trật tự xã hội, pháp luật cũng đặt ra những "rào cản" nhất định. Việc chia tài sản sẽ bị coi là vô hiệu nếu thuộc các trường hợp quy định tại Điều 42 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cụ thể:

• Ảnh hưởng đến lợi ích gia đình: Việc chia tài sản làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống của các thành viên, đặc biệt là quyền lợi của con chưa thành niên hoặc con đã thành niên nhưng mất năng lực hành vi dân sự, không có khả năng lao động.
• Trốn tránh nghĩa vụ: Chia tài sản nhằm mục đích tẩu tán để không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng, cấp dưỡng, bồi thường thiệt hại, trả nợ cho bên thứ ba hoặc trốn thuế.

Hình thức và thủ tục thực hiện thỏa thuận

Để đảm bảo tính pháp lý, việc thỏa thuận không thể chỉ bằng lời nói "chót lưỡi đầu môi". Theo khoản 2 Điều 38 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, thỏa thuận này bắt buộc phải lập thành văn bản.

Đặc biệt, đối với các loại tài sản mà pháp luật quy định phải đăng ký quyền sở hữu như bất động sản (nhà, đất), ô tô, xe máy... thì văn bản thỏa thuận chia tài sản chung phải được công chứng hoặc chứng thực theo quy định. Việc công chứng không chỉ giúp xác thực ý chí tự nguyện của hai bên mà còn là căn cứ để thực hiện thủ tục sang tên, đổi chủ tại cơ quan chức năng.

Thời điểm có hiệu lực của việc chia tài sản

Xác định thời điểm có hiệu lực là yếu tố then chốt để phân định tài sản nào đã trở thành tài sản riêng, tài sản nào vẫn là chung. Theo quy định tại Điều 39 Luật Hôn nhân và gia đình 2014:

1. Thời điểm do vợ chồng thỏa thuận và ghi trong văn bản.
2. Nếu không xác định trong văn bản thì tính từ ngày lập văn bản.
3. Đối với tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, hiệu lực phát sinh từ thời điểm hoàn tất thủ tục đăng ký.
4. Trường hợp Tòa án giải quyết, hiệu lực tính từ ngày bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Lời khuyên pháp lý: Trước khi đặt bút ký vào bản thỏa thuận chia tài sản, vợ chồng nên tham vấn ý kiến của luật sư hoặc công chứng viên để đảm bảo nội dung thỏa thuận không vi phạm điều cấm và bảo vệ tối đa quyền lợi của bản thân trong tương lai.

Xem thêm các bài viết liên quan:

• Tìm hiểu chi tiết Luật Hôn nhân và Gia đình 2014
• Thủ tục công chứng văn bản chia tài sản chung vợ chồng