Trong bối cảnh mạng lưới đường sắt đô thị tại TP.HCM đang phát triển mạnh mẽ, việc bảo vệ hành lang an toàn giao thông đường sắt trở thành nhiệm vụ cấp bách hơn bao giờ hết. Để giải quyết triệt để tình trạng lấn chiếm, UBND Thành phố đã ban hành Quyết định 06/2026/QĐ-UBND, chính thức có hiệu lực từ ngày 20/02/2026. Đây được xem là một bước ngoặt lớn khi trao quyền chủ động tối đa cho chính quyền cơ sở.

Bước ngoặt trong quản lý hành lang an toàn đường sắt tại TP.HCM

Trước đây, công tác quản lý đất dành cho đường sắt thường gặp khó khăn do sự chồng chéo về thẩm quyền và sự phối hợp chưa nhịp nhàng giữa các đơn vị. Với Quyết định 06/2026/QĐ-UBND, TP.HCM đã cụ thể hóa các quy định của Luật Đường sắt 2025 vào thực tiễn địa phương, tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ tài sản công cộng.

Theo quy định mới, phạm vi điều chỉnh tập trung vào việc phân cấp thẩm quyền cho UBND xã, phường thực hiện toàn diện các khâu: từ giám sát, phát hiện đến trực tiếp ngăn chặn và xử lý vi phạm. Điều này giúp rút ngắn thời gian phản ứng, đảm bảo mọi hành vi lấn chiếm đều bị ngăn chặn ngay từ khi mới phát sinh.

UBND cấp xã: Từ "phối hợp" sang "chủ trì" xử lý vi phạm

Điểm đột phá nhất của Quyết định này nằm ở Điều 3 Quyết định 06/2026/QĐ-UBND. UBND cấp xã nơi có đường sắt đi qua không còn đóng vai trò phụ trợ mà trở thành đơn vị chủ trì thực hiện các nhiệm vụ trọng yếu:

• Giám sát thường xuyên: Kiểm tra hiện trạng đất dành cho đường sắt, kịp thời phát hiện các hành vi sử dụng sai mục đích.
• Ngăn chặn tức thời: Áp dụng ngay các biện pháp hành chính để đình chỉ hành vi vi phạm, lập biên bản ghi nhận tại hiện trường.
• Xử lý dứt điểm: Chủ trì xóa bỏ các lối đi tự mở trái phép, giải tỏa chướng ngại vật trong phạm vi bảo vệ công trình đường sắt.

Quy trình phối hợp liên ngành chặt chẽ

Dù được trao quyền mạnh mẽ, nhưng quy trình xử lý vẫn đảm bảo tính thống nhất. Đối với các vụ việc phức tạp hoặc vượt thẩm quyền, UBND cấp xã có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ và báo cáo Sở Xây dựng để tham mưu cho UBND Thành phố chỉ đạo. Đặc biệt, trường hợp vi phạm xảy ra trên địa giới hành chính của nhiều đơn vị, đơn vị có diện tích vi phạm lớn hơn sẽ đứng ra chủ trì phối hợp xử lý.

Trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu địa phương

Một điểm đáng chú ý khác là trách nhiệm của người đứng đầu. Tại Điều 4 Quyết định 06/2026/QĐ-UBND, Chủ tịch UBND cấp xã phải chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật và Chủ tịch UBND Thành phố nếu để xảy ra tình trạng phát sinh lối đi tự mở mới hoặc lấn chiếm hành lang an toàn mà không xử lý dứt điểm.

Cơ chế này buộc chính quyền địa phương phải sát sao hơn trong công tác quản lý địa bàn, tránh tình trạng buông lỏng dẫn đến những hệ lụy khó khắc phục về sau. Song song đó, Sở Xây dựng và Sở Tài chính cũng có trách nhiệm hướng dẫn nghiệp vụ và đảm bảo nguồn kinh phí để cấp xã thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.

Tầm quan trọng của việc bảo vệ đất đường sắt theo Luật Đất đai 2024

Việc quản lý đất dành cho đường sắt không chỉ tuân theo quy định chuyên ngành mà còn phải phù hợp với Luật Đất đai 2024. Các hành vi lấn chiếm, sử dụng đất không đúng quy hoạch hành lang an toàn giao thông sẽ bị xử lý nghiêm theo chế tài của pháp luật về đất đai và trật tự an toàn giao thông.

Việc phân cấp mạnh mẽ cho cấp xã không chỉ là trao quyền mà còn là trao trách nhiệm. Đây là giải pháp căn cơ để TP.HCM bảo vệ hạ tầng giao thông chiến lược, đảm bảo an toàn tuyệt đối cho các tuyến tàu chạy và giữ vững kỷ cương pháp luật trong quản lý đô thị.

Quyết định 06/2026/QĐ-UBND chính là lời khẳng định cho quyết tâm của TP.HCM trong việc xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, an toàn và bền vững cho tương lai.