Những ngày cuối tháng 12 năm 2021, không khí tại các cửa khẩu biên giới phía Bắc trở nên nóng hơn bao giờ hết, không phải bởi thời tiết mà bởi sự ùn ứ kỷ lục của hàng ngàn phương tiện vận chuyển nông sản xuất khẩu. Trong bối cảnh phía Trung Quốc siết chặt chính sách "Zero COVID", việc thông quan hàng hóa gặp trở ngại lớn, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của hàng vạn nông dân và sự sống còn của các doanh nghiệp xuất khẩu.

Hàng dài xe container ùn tắc tại cửa khẩu phía Bắc trong những ngày cuối năm 2021 (ảnh minh họa)

Bối cảnh lịch sử: Sự xung đột giữa các chính sách phòng dịch

Tại thời điểm cuối năm 2021, Việt Nam đang nỗ lực thực hiện Nghị quyết 128/NQ-CP về thích ứng an toàn, linh hoạt với dịch bệnh. Tuy nhiên, phía Trung Quốc vẫn kiên trì theo đuổi chiến lược kiểm soát dịch nghiêm ngặt, dẫn đến việc đóng cửa hoặc hạn chế tối đa năng lực thông quan tại các cửa khẩu trọng điểm như Tân Thanh, Hữu Nghị (Lạng Sơn) và Móng Cái (Quảng Ninh).

Theo số liệu báo cáo tại cuộc họp trực tuyến ngày 26/12/2021, có khoảng hơn 5.000 xe container đang nằm chờ tại khu vực biên giới Việt Nam, trong khi phía Trung Quốc cũng có gần 4.000 xe đang đợi nhập khẩu về Việt Nam. Tình trạng này nếu kéo dài sẽ gây thiệt hại kinh tế vô cùng lớn.

Giải pháp cấp bách: Ưu tiên giải phóng hàng hóa ùn ứ

Để tháo gỡ nút thắt này, tại Thông báo 350/TB-VPCP, Phó Thủ tướng Lê Văn Thành đã đưa ra mệnh lệnh hỏa tốc với mục tiêu cao nhất là giải phóng toàn bộ lượng xe đang ùn tắc trong thời gian sớm nhất.

• Ngoại giao và Thương mại: Giao Bộ Ngoại giao và Bộ Công Thương phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng phía Trung Quốc để đàm phán tăng thời gian thông quan và lưu lượng hàng hóa mỗi ngày.
• Điều phối tại chỗ: Chủ tịch UBND các tỉnh Lạng Sơn, Quảng Ninh có quyền quyết định tạm dừng hoặc cho phép tiếp tục đưa hàng lên cửa khẩu dựa trên năng lực bến bãi thực tế, tránh tình trạng xe lên thêm gây quá tải trầm trọng hơn.
• Thiết lập vùng an toàn: Bộ Y tế và các đơn vị liên quan nghiên cứu xây dựng "vùng xanh", "luồng xanh" tại cửa khẩu với quy trình phòng dịch hài hòa, được phía Trung Quốc chấp thuận để tạo niềm tin và thúc đẩy thông quan.

Lực lượng chức năng nỗ lực điều phối giao thông và kiểm soát dịch bệnh tại khu vực biên giới (ảnh minh họa)

Chiến lược lâu dài: Chuyển dịch sang xuất khẩu chính ngạch

Bên cạnh các giải pháp tình thế, Chính phủ nhấn mạnh việc thực hiện nghiêm túc Chỉ thị 26/CT-TTg về thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu nông sản. Các địa phương cần chú trọng:

"Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố sản xuất nông sản phối hợp với các Bộ: Công Thương, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khuyến cáo người dân, doanh nghiệp sản xuất theo nhu cầu thị trường, đảm bảo đáp ứng các quy trình, quy định, tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu... để chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch đối với hàng nông sản."

Việc đầu tư hạ tầng kho bãi, bến bãi tập kết hàng hóa xa cửa khẩu cũng được xem là giải pháp căn cơ để kiểm soát dịch bệnh và giảm áp lực trực tiếp lên các barie biên giới. Đây là bài học đắt giá để ngành nông sản Việt Nam không còn rơi vào cảnh "giải cứu" mỗi khi thị trường lân cận có biến động.

Nếu quý độc giả cần tư vấn chi tiết về các quy định xuất nhập khẩu hoặc thủ tục thông quan hàng hóa, vui lòng liên hệ tổng đài 1900.6199 để được các chuyên gia pháp lý hỗ trợ kịp thời.