Sự ra đời của Luật Giám định tư pháp 2025 (số 105/2025/QH15) được kỳ vọng sẽ là "liều thuốc đặc trị" cho những tồn tại kéo dài trong hoạt động bổ trợ tư pháp. Không chỉ dừng lại ở việc kế thừa, đạo luật mới này còn thiết lập những rào cản kỹ thuật và đạo đức nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính khách quan, chính xác của mọi kết luận giám định.

Hoạt động giám định tư pháp đóng vai trò then chốt trong việc giải quyết các vụ án (ảnh minh họa)

Những "lằn ranh đỏ" không thể bước qua

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất của luật mới chính là việc cụ thể hóa các hành vi bị nghiêm cấm. Theo quy định tại Điều 9 Luật Giám định tư pháp 2025, pháp luật nghiêm cấm mọi hành vi can thiệp, xúi giục hoặc ép buộc người giám định đưa ra kết luận sai sự thật.

"Nghiêm cấm việc từ chối tiếp nhận, thực hiện giám định tư pháp mà không có lý do chính đáng; cố ý kéo dài thời gian thực hiện giám định hoặc ban hành kết luận giám định tư pháp."

Quy định này đánh trực diện vào tình trạng "ngâm" hồ sơ, gây ảnh hưởng đến tiến độ tố tụng vốn là nỗi trăn trở của các cơ quan điều tra và tòa án trong nhiều năm qua. Việc lợi dụng danh nghĩa giám định viên để trục lợi hoặc nhận lợi ích vật chất để làm sai lệch kết quả cũng sẽ bị xử lý nghiêm minh theo quy định của Bộ luật hình sự 2015 nếu có dấu hiệu tội phạm.

Thời hạn giám định: Không còn là câu chuyện "vô thời hạn"

Nếu như trước đây, thời hạn giám định đôi khi trở thành "điểm nghẽn" khiến các vụ án kinh tế, tham nhũng bị đình trệ, thì nay Luật Giám định tư pháp 2025 đã đưa ra những mốc thời gian cụ thể. Theo đó, thời hạn giám định tối đa được quy định rõ ràng, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng chủ động hơn trong kế hoạch phá án.

Các chuyên gia thảo luận về quy trình giám định mới nhằm đảm bảo tính minh bạch (ảnh minh họa)

Bên cạnh đó, tiêu chuẩn đối với giám định viên cũng được nâng cao đáng kể. Không chỉ yêu cầu về bằng cấp chuyên môn, luật còn đòi hỏi sự liêm chính và kinh nghiệm thực tiễn dày dặn. Điều này giúp loại bỏ những cá nhân không đủ năng lực, đảm bảo mỗi bản kết luận giám định đều là một chứng cứ khoa học vững chắc trước tòa.

Lời khuyên pháp lý cho người dân và doanh nghiệp

Khi tham gia vào các giao dịch dân sự hoặc khi có tranh chấp phát sinh, việc hiểu rõ quyền yêu cầu giám định là vô cùng quan trọng. Người dân cần lưu ý rằng, theo khoản 1 Điều 26 Luật Giám định tư pháp 2025, người yêu cầu giám định có quyền nhận kết luận giám định đúng thời hạn và yêu cầu giải thích nội dung kết luận nếu chưa rõ.

Luật mới sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/5/2026, thay thế hoàn toàn cho Luật giám định tư pháp 2012. Đây là bước đi mạnh mẽ trong lộ trình cải cách tư pháp, hướng tới một hệ thống pháp luật minh bạch và công bằng hơn cho mọi công dân.