Ngày 01/09/2017, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 102/2017/NĐ-CP về đăng ký biện pháp bảo đảm. Văn bản này thay thế cho Nghị định 83/2010/NĐ-CP và có hiệu lực thi hành kể từ ngày 15/10/2017. Đây là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về giao dịch bảo đảm, giúp minh bạch hóa thị trường tài sản và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia.

04 biện pháp bảo đảm bắt buộc phải đăng ký

Theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 102/2017/NĐ-CP, các tổ chức và cá nhân khi thực hiện các giao dịch sau đây bắt buộc phải thực hiện thủ tục đăng ký tại cơ quan có thẩm quyền:

"1. Các biện pháp bảo đảm sau đây phải đăng ký:
a) Thế chấp quyền sử dụng đất;
b) Thế chấp tài sản gắn liền với đất trong trường hợp tài sản đó đã được chứng nhận quyền sở hữu trên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất;
c) Cầm cố tàu bay, thế chấp tàu bay;
d) Thế chấp tàu biển."

Việc đăng ký đối với các loại tài sản có giá trị lớn như bất động sản, tàu bay, tàu biển không chỉ nhằm xác lập thứ tự ưu tiên thanh toán mà còn là điều kiện để giao dịch có hiệu lực đối kháng với bên thứ ba.

Các biện pháp bảo đảm đăng ký theo yêu cầu

Bên cạnh các trường hợp bắt buộc, pháp luật cũng mở rộng quyền tự quyết cho các bên trong việc đăng ký các biện pháp bảo đảm khác. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 102/2017/NĐ-CP, các trường hợp sau được đăng ký khi các bên có nhu cầu:

• Thế chấp tài sản là động sản khác (như xe ô tô, máy móc, thiết bị...);
• Thế chấp tài sản gắn liền với đất hình thành trong tương lai;
• Bảo lưu quyền sở hữu trong các giao dịch mua bán tài sản gắn liền với đất, tàu bay, tàu biển hoặc động sản khác.

Thời điểm có hiệu lực của việc đăng ký

Một trong những điểm mới đáng chú ý là quy định về thời điểm có hiệu lực của đăng ký. Tại Điều 5 Nghị định 102/2017/NĐ-CP nêu rõ:

• Đối với quyền sử dụng đất, tàu bay, tàu biển: Hiệu lực tính từ thời điểm cơ quan đăng ký ghi nội dung vào sổ đăng ký.
• Đối với động sản khác: Hiệu lực tính từ thời điểm nội dung đăng ký được cập nhật vào cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm.

Đa dạng phương thức nộp hồ sơ đăng ký

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp, Điều 13 Nghị định 102/2017/NĐ-CP quy định 04 phương thức nộp hồ sơ linh hoạt:

1. Đăng ký trực tuyến: Thông qua hệ thống đăng ký trực tuyến của cơ quan có thẩm quyền.
2. Nộp trực tiếp: Tại trụ sở cơ quan đăng ký.
3. Qua đường bưu điện: Gửi hồ sơ có bảo đảm.
4. Qua thư điện tử: Áp dụng cho các tổ chức, cá nhân đã được cấp mã số sử dụng cơ sở dữ liệu về biện pháp bảo đảm.

Việc ban hành Nghị định này được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý trong các giao dịch dân sự, kinh tế, đồng thời thúc đẩy hoạt động tín dụng phát triển an toàn và bền vững hơn trong giai đoạn tới.