Di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Trong thực tế, vì nhiều lý do riêng tư hoặc điều kiện khách quan, nhiều người lựa chọn tự viết di chúc mà không muốn có sự hiện diện của người làm chứng hay công chứng viên. Tuy nhiên, để một bản di chúc tự viết tay có giá trị pháp lý và tránh những tranh chấp không đáng có sau này, người lập cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật hiện hành.

Căn cứ pháp lý về di chúc viết tay

Tại thời điểm năm 2018, các vấn đề về thừa kế và di chúc được điều chỉnh trực tiếp bởi Bộ luật Dân sự 2015. Theo quy định tại Điều 633 của Bộ luật này, hình thức di chúc bằng văn bản không có người làm chứng hoàn toàn được pháp luật thừa nhận nếu thỏa mãn các điều kiện nhất định.

Điều 633. Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng

Người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc.

Việc lập di chúc bằng văn bản không có người làm chứng phải tuân theo quy định tại Điều 631 của Bộ luật này.

Điều kiện để di chúc viết tay không người làm chứng có hiệu lực

Để một bản di chúc tự viết tay không có người làm chứng được coi là hợp pháp, nó phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện chung về di chúc quy định tại Điều 630 và điều kiện riêng biệt sau:

1. Về chủ thể lập di chúc

• Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
• Người lập di chúc phải là người thành niên (từ đủ 18 tuổi trở lên). Đối với người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi, nếu muốn lập di chúc thì bắt buộc phải lập thành văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
• Lưu ý quan trọng: Người bị hạn chế về thể chất hoặc người không biết chữ không được lập di chúc viết tay không người làm chứng. Theo khoản 3 Điều 630, di chúc của những đối tượng này phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực.

2. Về hình thức và nội dung

Người lập di chúc phải tự viết tay toàn bộ nội dung và ký tên vào bản di chúc. Điều này có nghĩa là nếu di chúc được đánh máy rồi in ra và ký tên, hoặc nhờ người khác viết hộ rồi ký tên mà không có người làm chứng thì bản di chúc đó sẽ bị coi là vô hiệu về mặt hình thức.

Nội dung của di chúc phải tuân thủ Điều 631, bao gồm các thông tin chủ yếu:

• Ngày, tháng, năm lập di chúc;
• Họ, tên và nơi cư trú của người lập di chúc;
• Họ, tên người, cơ quan, tổ chức được hưởng di sản;
• Di sản để lại và nơi có di sản (nhà đất, sổ tiết kiệm, xe cộ...).

Những sai lầm thường gặp khiến di chúc viết tay bị vô hiệu

Trong quá trình tư vấn pháp luật, chúng tôi nhận thấy nhiều bản di chúc viết tay dù có tâm huyết nhưng lại bị tòa án tuyên vô hiệu do vi phạm các lỗi kỹ thuật sau:

• Viết tắt hoặc dùng ký hiệu: Pháp luật nghiêm cấm việc viết tắt hoặc dùng ký hiệu lạ trong di chúc để tránh việc hiểu sai lệch ý chí của người quá cố.
• Không đánh số thứ tự trang: Nếu di chúc gồm nhiều trang, mỗi trang phải được ghi số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ của người lập di chúc ở từng trang.
• Tẩy xóa không đúng cách: Trường hợp có sự tẩy xóa, sửa chữa, người tự viết di chúc phải ký tên xác nhận ngay bên cạnh chỗ tẩy xóa đó.
• Nội dung vi phạm pháp luật: Ví dụ như để lại tài sản là tang vật vụ án hoặc tài sản đang bị kê biên, hoặc nội dung trái với đạo đức xã hội.

Lời khuyên từ chuyên gia pháp lý

Mặc dù di chúc viết tay không người làm chứng là một quyền lợi hợp pháp, nhưng để đảm bảo an toàn tuyệt đối, người lập nên cân nhắc việc có người làm chứng hoặc thực hiện công chứng, chứng thực. Điều này giúp hạn chế tối đa việc các đồng thừa kế khác tranh chấp về tính xác thực của chữ viết hoặc trạng thái minh mẫn của người lập tại thời điểm viết di chúc.

Nếu bạn vẫn quyết định tự viết di chúc, hãy đảm bảo rằng bản di chúc được cất giữ ở nơi an toàn hoặc gửi gắm cho một người tin cậy, hoặc tổ chức hành nghề công chứng lưu giữ để đảm bảo tâm nguyện của mình được thực hiện đúng sau khi qua đời.