Trong kỷ nguyên kinh tế tri thức, hình dáng bên ngoài của sản phẩm không chỉ đơn thuần là yếu tố thẩm mỹ mà còn là "vũ khí" cạnh tranh sắc bén. Đối với các công ty cổ phần, việc đăng ký bảo hộ kiểu dáng công nghiệp (KDCN) là bước đi chiến lược để khẳng định độc quyền và ngăn chặn mọi hành vi sao chép bất chính. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vẫn còn lúng túng trước những quy định mới của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022.

1. Kiểu dáng công nghiệp - Tài sản vô hình nhưng giá trị hữu hình

Theo quy định tại khoản 13 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (được sửa đổi bởi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022), kiểu dáng công nghiệp là hình dáng bên ngoài của sản phẩm hoặc bộ phận để lắp ráp thành sản phẩm phức hợp, được thể hiện bằng đường nét, hình khối, màu sắc hoặc sự kết hợp những yếu tố đó và nhìn thấy được trong quá trình khai thác công dụng của sản phẩm.

Việc sở hữu một "Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp" giúp công ty cổ phần có quyền ngăn cản người khác sản xuất, lưu thông, quảng cáo các sản phẩm có kiểu dáng tương tự gây nhầm lẫn. Đây chính là nền tảng để xây dựng thương hiệu bền vững và gia tăng giá trị doanh nghiệp khi thực hiện các thương vụ M&A hoặc gọi vốn.

2. Điều kiện "sống còn" để được bảo hộ theo quy định mới

Để một kiểu dáng được Cục Sở hữu trí tuệ chấp nhận bảo hộ, doanh nghiệp cần đảm bảo 03 điều kiện tiên quyết được quy định từ Điều 63 đến Điều 65 Luật Sở hữu trí tuệ 2005:

• Tính mới: Kiểu dáng phải khác biệt đáng kể với những kiểu dáng đã được bộc lộ công khai trên toàn thế giới trước ngày nộp đơn.
• Tính sáng tạo: Kiểu dáng đó không thể được tạo ra một cách dễ dàng đối với người có hiểu biết trung bình trong lĩnh vực tương ứng.
• Khả năng áp dụng công nghiệp: Có thể dùng làm mẫu để chế tạo hàng loạt sản phẩm bằng phương pháp công nghiệp hoặc thủ công nghiệp.

"Kiểu dáng công nghiệp được coi là có tính mới nếu kiểu dáng công nghiệp đó khác biệt đáng kể với những kiểu dáng công nghiệp đã bị bộc lộ công khai dưới hình thức sử dụng, mô tả bằng văn bản hoặc bất kỳ hình thức nào khác ở trong nước hoặc ở nước ngoài trước ngày nộp đơn hoặc trước ngày ưu tiên nếu đơn đăng ký kiểu dáng công nghiệp được hưởng quyền ưu tiên." - Trích khoản 1 Điều 65 Luật Sở hữu trí tuệ 2005.

3. Quy trình đăng ký kiểu dáng công nghiệp cho Công ty cổ phần

Thủ tục này hiện được hướng dẫn chi tiết tại Nghị định 65/2023/NĐ-CP. Các bước cơ bản bao gồm:

Bước 1: Chuẩn bị hồ sơ

Hồ sơ bao gồm Tờ khai theo mẫu, bản mô tả kiểu dáng, bộ ảnh chụp hoặc bản vẽ (thể hiện đầy đủ các mặt của sản phẩm) và chứng từ nộp phí, lệ phí.

Bước 2: Nộp đơn và thẩm định hình thức

Trong thời hạn 01 tháng kể từ ngày nộp đơn, Cục SHTT sẽ kiểm tra tính hợp lệ của đơn về mặt hình thức.

Bước 3: Công bố đơn

Đơn hợp lệ sẽ được công bố trên Công báo sở hữu công nghiệp để bất kỳ bên thứ ba nào cũng có quyền có ý kiến.

Bước 4: Thẩm định nội dung và cấp văn bằng

Đây là giai đoạn quan trọng nhất để đánh giá tính mới và tính sáng tạo. Nếu đạt yêu cầu, doanh nghiệp sẽ được cấp Bằng độc quyền kiểu dáng công nghiệp có thời hạn 05 năm và có thể gia hạn 02 lần liên tiếp (tổng cộng 15 năm).

4. Những lưu ý "vàng" để tránh bị bác đơn

Nhiều doanh nghiệp thường mắc sai lầm khi công bố sản phẩm lên mạng xã hội hoặc hội chợ trước khi nộp đơn đăng ký. Điều này vô tình làm mất đi "tính mới" của kiểu dáng, dẫn đến việc đơn bị từ chối. Ngoài ra, bản mô tả cần phải nêu bật được các đặc điểm tạo dáng khác biệt so với các kiểu dáng đã biết.

Nếu công ty cổ phần có nhiều cổ đông cùng đóng góp ý tưởng, cần xác định rõ ai là tác giả và ai là chủ sở hữu quyền nộp đơn để tránh tranh chấp nội bộ về sau theo quy định tại Điều 86 Luật Sở hữu trí tuệ 2005.

Việc bảo hộ kiểu dáng công nghiệp là một hành trình đòi hỏi sự kiên trì và am hiểu pháp luật. Doanh nghiệp nên chủ động thực hiện tra cứu thông tin trước khi nộp đơn để tối ưu hóa khả năng thành công và tiết kiệm chi phí.