Trong những năm gần đây, nhu cầu hỗ trợ sinh sản tại Việt Nam tăng cao, kéo theo đó là sự xuất hiện của các hoạt động hiến tặng tinh trùng, noãn vì mục đích nhân đạo. Tuy nhiên, bên cạnh ý nghĩa cao đẹp, thực trạng mua bán tinh trùng đang diễn ra âm thầm với nhiều biến tướng phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ lây nhiễm bệnh tật và các vấn đề về hôn nhân cận huyết.

Hoạt động hỗ trợ sinh sản cần được thực hiện tại các cơ sở y tế được cấp phép (ảnh minh họa)

Quy định khắt khe về việc hiến tặng tinh trùng

Pháp luật Việt Nam luôn khuyến khích việc hiến tặng tinh trùng, noãn trên tinh thần tự nguyện và nhân đạo. Theo quy định tại Điều 4 Nghị định 10/2015/NĐ-CP, người cho tinh trùng phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt:

1. Người cho tinh trùng, cho noãn được khám và làm các xét nghiệm để xác định: Không bị bệnh di truyền ảnh hưởng đến thế hệ sau; không bị mắc bệnh tâm thần hoặc mắc bệnh khác mà không thể nhận thức, làm chủ được hành vi của mình; không bị nhiễm HIV.

2. Tự nguyện cho tinh trùng, cho noãn và chỉ cho tại một cơ sở khám bệnh, chữa bệnh được Bộ Y tế công nhận được thực hiện kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm.

Việc mua bán tinh trùng dưới bất kỳ hình thức nào, dù là thỏa thuận ngầm hay thông qua môi giới, đều bị coi là hành vi trái pháp luật. Đặc biệt, các hình thức lấy tinh trùng trực tiếp thông qua quan hệ tình dục không chỉ phản cảm mà còn vi phạm nghiêm trọng các quy tắc về an toàn y tế và đạo đức xã hội.

Chế tài xử phạt đối với hành vi mua bán tinh trùng

Tại thời điểm hiện tại, các hành vi vi phạm quy định về hỗ trợ sinh sản được điều chỉnh chủ yếu bởi Nghị định 176/2013/NĐ-CP. Cụ thể, theo Điều 33 Nghị định 176/2013/NĐ-CP, mức xử phạt được quy định như sau:

• Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi thực hiện cho, nhận tinh trùng khi không được phép theo quy định.
• Phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng đối với hành vi cấy tinh trùng giữa những người cùng dòng máu về trực hệ hoặc có họ trong phạm vi ba đời.

Ngoài ra, các cơ sở y tế vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 06 đến 12 tháng. Đối với những cá nhân biết mình mắc bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng vẫn cố tình bán tinh trùng gây lây lan dịch bệnh, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo các tội danh tương ứng trong Bộ luật Hình sự.

Nguy cơ từ việc mua bán tinh trùng "chợ đen"

Việc thực hiện các giao dịch mua bán tinh trùng ngoài hệ thống y tế chính thống mang lại những rủi ro khôn lường. Người nhận không thể kiểm soát được chất lượng nguồn gen, tình trạng sức khỏe của người bán. Hậu quả là trẻ sinh ra có thể mắc các bệnh di truyền hoặc dị tật bẩm sinh. Nguy hiểm hơn, tình trạng một người bán tinh trùng cho nhiều người ở cùng một khu vực địa lý có thể dẫn đến nguy cơ hôn nhân cận huyết giữa các thế hệ con cái sau này, vi phạm quy định của Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Để ngăn chặn tình trạng này, bên cạnh việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng, người dân cần nâng cao nhận thức, chỉ thực hiện các biện pháp hỗ trợ sinh sản tại các bệnh viện, trung tâm y tế uy tín được Bộ Y tế cấp phép.