Chính sách khoan hồng của Nhà nước Việt Nam đối với người đang chấp hành án phạt tù luôn được thể hiện rõ nét qua các quy định về giảm thời hạn chấp hành án. Đặc biệt, kể từ ngày 01/10/2021, việc xét giảm này được thực hiện theo các tiêu chuẩn phối hợp mới giữa các cơ quan tư pháp.

Các đợt xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù trong năm

Theo quy định tại Thông tư liên tịch 02/2021/TTLT-TANDTC-VKSNDTC-BCA-BQP, việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù không diễn ra tùy tiện mà được thực hiện định kỳ theo các đợt cố định trong năm. Cụ thể, mỗi năm có 03 đợt xét giảm chính thức vào các dịp lễ lớn của đất nước:

• Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4).
• Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9).
• Tết Nguyên đán.

Việc ấn định các mốc thời gian này giúp phạm nhân có mục tiêu phấn đấu cụ thể trong quá trình cải tạo, đồng thời tạo điều kiện cho các cơ quan quản lý trại giam và Tòa án phối hợp thực hiện thủ tục một cách khoa học.

Quy định riêng đối với các đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng

Đối với các trại giam, trại tạm giam thuộc quản lý của Bộ Quốc phòng, thời điểm xét giảm có một sự điều chỉnh nhỏ để phù hợp với đặc thù ngành. Thay vì xét giảm vào dịp Tết Nguyên đán như các đơn vị dân sự, các đơn vị này sẽ thực hiện xét giảm vào dịp:

Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam và Ngày hội Quốc phòng toàn dân (22/12).

Hai đợt còn lại (30/4 và 2/9) vẫn được thực hiện thống nhất như quy định chung.

Cách xác định năm xét giảm và tần suất thực hiện

Một điểm quan trọng mà phạm nhân và thân nhân cần lưu ý là cách tính "năm" để xét giảm. Theo pháp luật hiện hành, năm để xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù được xác định từ ngày 01/01 đến ngày 31/12 của năm đó.

Về tần suất, căn cứ theo Điều 38 Luật Thi hành án hình sự 2019, mỗi năm phạm nhân chỉ được xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù 01 lần. Sau lần xét giảm đầu tiên, nếu các năm tiếp theo phạm nhân vẫn giữ vững thành tích cải tạo tốt và đủ điều kiện, họ sẽ được xét giảm vào đúng đợt mà đã được xét giảm lần đầu.

Trường hợp đặc biệt về thời gian xét giảm sớm

Pháp luật cũng linh hoạt quy định cho các trường hợp phạm nhân có thời hạn tù còn lại ngắn. Cụ thể, nếu sau khi đã được giảm án mà thời hạn tù còn lại không đủ 01 năm, thì trong năm tiếp theo, phạm nhân có thể được đề nghị xét giảm sớm hơn 01 đợt so với đợt xét giảm lần đầu. Tuy nhiên, cơ quan chức năng vẫn phải đảm bảo nguyên tắc tối thượng là mỗi năm chỉ được xét giảm 01 lần duy nhất.

Những quy định mới tại Thông tư liên tịch 02/2021 (có hiệu lực từ 01/10/2021) đã tạo ra hành lang pháp lý minh bạch, đảm bảo quyền lợi chính đáng cho những người lầm lỗi biết ăn năn hối cải và nỗ lực hoàn thiện bản thân.