Đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích (thường được gọi là đất công ích 5%) là một loại hình quản lý đất đai đặc thù tại Việt Nam. Với sự ra đời của Luật Đất đai 2024, các quy định về loại đất này đã có những điều chỉnh quan trọng mà người dân và cán bộ quản lý cần đặc biệt lưu ý.

1. Đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích công ích là gì?

Theo quy định tại Điều 9 Luật Đất đai 2024, đất nông nghiệp bao gồm nhiều loại như đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm, đất rừng sản xuất... Trong đó, quỹ đất công ích được hình thành từ việc trích không quá 5% tổng diện tích đất nông nghiệp của địa phương.

Mục đích sử dụng của quỹ đất này được quy định rõ ràng nhằm phục vụ các nhu cầu công cộng của xã, phường, thị trấn như:

• Xây dựng các công trình văn hóa, thể dục thể thao, vui chơi, giải trí công cộng.
• Xây dựng cơ sở y tế, giáo dục, chợ, nghĩa trang và các công trình công cộng khác.
• Xây dựng nhà tình nghĩa, nhà tình thương cho các đối tượng chính sách.
• Bồi thường cho người có đất được sử dụng để xây dựng các công trình công cộng nêu trên.

2. Thẩm quyền quản lý và hình thức cho thuê đất công ích

Căn cứ vào các quy định mới, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất là cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc quản lý và sử dụng quỹ đất này theo đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt.

Đối với diện tích đất chưa sử dụng vào các mục đích công ích nêu trên, UBND cấp xã có quyền cho hộ gia đình, cá nhân tại địa phương thuê để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản. Tuy nhiên, cần lưu ý các điều kiện sau:

• Hình thức: Phải thông qua đấu giá để cho thuê.
• Thời hạn: Mỗi lần thuê tối đa không quá 05 năm.
• Tài chính: Tiền thu được từ việc cho thuê đất phải nộp vào ngân sách nhà nước và chỉ được dùng cho nhu cầu công ích của địa phương.

3. Đất công ích có được cấp Sổ đỏ (Giấy chứng nhận) không?

Đây là câu hỏi được rất nhiều người dân quan tâm. Theo quy định tại Nghị định 101/2024/NĐ-CP (thay thế Nghị định 43/2014/NĐ-CP trước đây), các trường hợp không được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất bao gồm:

"Người đang quản lý, sử dụng đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn."

Như vậy, dù bạn có thuê đất công ích để canh tác ổn định trong nhiều năm thì về mặt pháp lý, bạn không được cấp Sổ đỏ đối với diện tích đất này. Quyền sở hữu và quản lý tối cao vẫn thuộc về Nhà nước thông qua UBND cấp xã.

4. Quyền lợi khi bị thu hồi đất công ích

Khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp thuộc quỹ đất công ích để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội hoặc quốc phòng, an ninh, người đang thuê đất cần nắm rõ quyền lợi của mình theo Nghị định 88/2024/NĐ-CP:

• Về đất: Người sử dụng đất không được bồi thường về đất.
• Về chi phí đầu tư: Người sử dụng đất được bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại (như chi phí san lấp mặt bằng, cải tạo đất...) nếu có đầy đủ hóa đơn, chứng từ chứng minh.
• Về cây trồng, vật nuôi: Được bồi thường thiệt hại đối với cây trồng, vật nuôi trên đất theo bảng giá do UBND cấp tỉnh quy định.

Việc hiểu rõ bản chất của đất công ích giúp người dân tránh được các rủi ro pháp lý khi thực hiện các giao dịch hoặc đầu tư trên loại đất này. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về thủ tục đất đai, quý khách nên tham khảo ý kiến của các chuyên gia pháp lý để đảm bảo quyền lợi tối ưu.