Từ ngày 01/7/2025, Luật Thanh tra 2025 chính thức có hiệu lực, mang theo những thay đổi mang tính bước ngoặt trong việc tổ chức hệ thống các cơ quan thanh tra tại Việt Nam. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về mặt tên gọi mà còn là một cuộc cải cách sâu rộng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực và hiệu quả quản lý nhà nước.

Bước ngoặt tinh gọn bộ máy thanh tra từ giữa năm 2025

Việc ban hành Luật Thanh tra 2025 thay thế cho các quy định cũ cho thấy quyết tâm của Nhà nước trong việc xây dựng một hệ thống thanh tra tập trung, chuyên nghiệp. Thay vì dàn trải ở nhiều cấp, nhiều ngành như trước đây, hệ thống mới sẽ tập trung nguồn lực vào các cơ quan trọng yếu, tránh chồng chéo chức năng, nhiệm vụ.

Hệ thống cơ quan thanh tra mới gồm những cấp nào?

Theo quy định tại Điều 7 Luật Thanh tra 2025, hệ thống các cơ quan thanh tra được tổ chức tinh gọn theo 02 cấp chính bao gồm:

• Thanh tra Chính phủ: Cơ quan đứng đầu hệ thống, thực hiện quản lý nhà nước về công tác thanh tra trên phạm vi cả nước.
• Thanh tra tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (gọi chung là Thanh tra tỉnh): Thực hiện nhiệm vụ thanh tra trong phạm vi quản lý của địa phương.

Điều 7. Cơ quan thanh tra

1. Thanh tra Chính phủ.

2. Thanh tra tỉnh, thành phố (sau đây gọi chung là Thanh tra tỉnh).

...

Các cơ quan thanh tra đặc thù và chuyên ngành

Bên cạnh hai cấp chính, pháp luật vẫn duy trì các cơ quan thanh tra trong các lĩnh vực đặc thù để đảm bảo tính liên tục và chuyên sâu. Cụ thể, theo khoản 3 Điều 7 Luật Thanh tra 2025, các cơ quan này bao gồm:

• Thanh tra Bộ Quốc phòng, Thanh tra Bộ Công an.
• Thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
• Thanh tra Cơ yếu.
• Cơ quan thanh tra được thành lập theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Sự thay đổi so với Luật Thanh tra 2022

Điểm đáng chú ý nhất là sự vắng bóng của một loạt các cơ quan thanh tra vốn đã quen thuộc trong hệ thống cũ. So với Luật Thanh tra 2022, hệ thống mới không còn liệt kê các cơ quan như: Thanh tra huyện, Thanh tra Bộ, Thanh tra Sở, hay Thanh tra Tổng cục, Cục thuộc Bộ. Điều này cho thấy một xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình thanh tra tập trung tại cấp tỉnh và trung ương, thay vì phân tán tại các sở, ngành và quận, huyện.

Việc thay đổi này được kỳ vọng sẽ giúp đội ngũ thanh tra viên hoạt động độc lập hơn, tránh được sự nể nang, né tránh khi thực hiện nhiệm vụ tại địa phương hoặc đơn vị mình công tác. Đồng thời, nó cũng giúp người dân và doanh nghiệp dễ dàng hơn trong việc tiếp cận và thực hiện các quyền khiếu nại, tố cáo khi có đầu mối rõ ràng và chuyên nghiệp.