Ngày 26/5/2026, Chính phủ đã chính thức ban hành Nghị định 185/2026/NĐ-CP quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất và đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận chính là việc siết chặt tiêu chuẩn đầu vào đối với chức danh Trưởng thôn và Tổ trưởng tổ dân phố, đặc biệt là yêu cầu bắt buộc về năng lực ứng dụng công nghệ thông tin.

Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố đóng vai trò hạt nhân trong công cuộc chuyển đổi số tại cơ sở (ảnh minh họa)

Bước ngoặt chuyển đổi số: Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố phải biết dùng công nghệ thông tin

Theo quy định tại khoản 4 Điều 7 Nghị định 185/2026/NĐ-CP, người đảm nhiệm chức danh Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố bắt buộc phải:

Có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ; có khả năng lập kế hoạch, tổng hợp, thống kê, báo cáo và thực hiện các nhiệm vụ theo quy định.

Đây được xem là một bước ngoặt lớn trong tư duy quản lý hành chính ở cấp cơ sở. Trước đây, hình ảnh những vị Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố "tay xách nách mang" những cuốn sổ ghi chép dày cộp, đi gõ cửa từng nhà để thông báo họp hành, thu các khoản phí tự nguyện đã trở nên quá quen thuộc. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số hóa, phương thức hoạt động thủ công này đã bộc lộ nhiều hạn chế, gây chậm trễ và thiếu chính xác trong việc tổng hợp dữ liệu.

Với quy định mới áp dụng từ ngày 26/5/2026, một Trưởng thôn hay Tổ trưởng tổ dân phố thời đại mới không chỉ cần có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt mà còn phải biết sử dụng máy tính, điện thoại thông minh, biết soạn thảo văn bản, lập bảng biểu thống kê cơ bản và sử dụng các ứng dụng liên lạc trực tuyến (như Zalo, Viber, các nhóm cộng đồng số) để điều hành công việc.

So sánh với quy định cũ tại Nghị định 33/2023/NĐ-CP: Sự thay đổi mang tính tất yếu

Để thấy rõ tầm quan trọng của bước tiến này, chúng ta cần đặt lên bàn cân so sánh với quy định trước đó tại Nghị định 33/2023/NĐ-CP.

Tại quy định cũ, tiêu chuẩn đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố chủ yếu tập trung vào các yếu tố truyền thống như: độ tuổi, sức khỏe, uy tín, phẩm chất đạo đức, năng lực vận động Nhân dân và trình độ văn hóa theo quy định của từng địa phương. Hoàn toàn chưa có bất kỳ điều khoản riêng biệt nào đặt ra yêu cầu về năng lực ứng dụng công nghệ thông tin hay vai trò hỗ trợ chuyển đổi số tại cộng đồng dân cư.

Sự bổ sung này tại Nghị định 185/2026/NĐ-CP là cực kỳ cần thiết nhằm đồng bộ hóa với Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ chuyển đổi số quốc gia (Đề án 06). Thôn, tổ dân phố chính là "cánh tay nối dài" của chính quyền cấp xã, là nơi trực tiếp truyền tải và hướng dẫn người dân tiếp cận với các dịch vụ công trực tuyến.

Các lớp tập huấn kỹ năng số cho cán bộ cơ sở sẽ được đẩy mạnh trong thời gian tới (ảnh minh họa)

Vai trò mới: Người dẫn đường cho người dân bước vào không gian số

Không dừng lại ở việc tự nâng cao năng lực bản thân, Trưởng thôn và Tổ trưởng tổ dân phố còn được giao trọng trách là "người dẫn đường" cho người dân địa phương tiếp cận công nghệ. Cụ thể:

• Hỗ trợ triển khai chuyển đổi số: Theo điểm e khoản 2 Điều 5 Nghị định 185/2026/NĐ-CP, thôn và tổ dân phố có trách nhiệm tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng các nền tảng số và dịch vụ công trực tuyến.
• Tiếp cận tiện ích số: Điểm g khoản 2 Điều 6 giao nhiệm vụ trực tiếp cho Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận, sử dụng các tiện ích số, dịch vụ công, giúp giảm thiểu thời gian và chi phí đi lại cho bà con.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, khoản 2 Điều 16 Nghị định 185/2026/NĐ-CP cũng mở ra cơ chế hỗ trợ khi quy định người hoạt động không chuyên trách sẽ được đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và sử dụng các nền tảng số chuyên ngành.

Tình huống thực tế: Không đáp ứng được tiêu chuẩn công nghệ thông tin có bị bãi nhiệm?

Nhiều ý kiến lo ngại rằng, phần lớn các Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố hiện nay là những người lớn tuổi, giàu kinh nghiệm và uy tín nhưng lại gặp rào cản lớn trong việc tiếp cận công nghệ. Liệu họ có bị thay thế ngay lập tức?

Dưới góc nhìn pháp lý, việc áp dụng tiêu chuẩn mới sẽ có lộ trình thực hiện phù hợp với từng địa phương. Các cơ quan chức năng sẽ ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng và "cầm tay chỉ việc" cho đội ngũ cán bộ hiện tại. Tuy nhiên, về lâu dài, đối với các kỳ bầu cử Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố mới, nhân sự được giới thiệu chắc chắn phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quy định tại Điều 7 Nghị định 185/2026/NĐ-CP. Những trường hợp không thể tiếp cận công nghệ, không thể thực hiện việc báo cáo, thống kê bằng phương thức số sẽ khó lòng hoàn thành nhiệm vụ và có thể phải nhường sân chơi cho những nhân sự trẻ tuổi, năng động hơn.

Đây là một xu thế tất yếu để xây dựng những "làng số", "tổ dân phố thông minh", đưa chính sách pháp luật và các tiện ích công nghệ thực sự đi vào đời sống của từng hộ gia đình.